Cinsiyete dayalı ücret farkının etkenleri üzerine deneysel bir uygulama: Rekabet ve risk ortamında cinsiyete göre değişen tutumlar

Bir ülkenin emek kompozisyonu o ülkenin GSYİH'si açısından oldukça önemli bir belirleyendir. Bu emek kompozisyonunun maksimum çıktıyı sağlaması için iş gücünü oluşturan tüm bireylerin piyasaya engelsiz ve tam katılım sağlaması beklenmektedir. Dolayısıyla iş gücünün yarısını oluşturan kadın emeğinin piyasadan dışlanması ve marjinalleştirilmesi irrasyonel bir tutum olarak değerlendirilebilir. Bu bağlamda toplumsal cinsiyet temelli meselelerin sosyolojik maliyetlerinin buz dağının görünen yüzü olduğunun ve asıl maliyetin ekonomik boyutlar taşıdığının vurgulanması gerekmektedir. Cinsiyete dayalı ücret farkı ise söz konusu maliyetin minimize edilebilmesi için aşılması gereken engellerden biridir. Literatürde klasik yöntemlerle yapılan analizlerde cinsiyete dayalı ücret farkına ilişkin açıklanamayan bir kısım bulunmaktadır. Deneysel iktisat ortaya koymuş olduğu alternatif yaklaşımlarla literatürün bu eksikliğini karşılamaya çalışmaktadır. Bu çalışma çerçevesinde cinsiyete dayalı ücret farkının arkasındaki içsel etkenler deneysel iktisat yöntemleri ile irdelenmektedir. Bireylerin rekabet ve riske karşı tutumları içsel etken kategorisinde analize dahil edilmekte ve bu tutumlarda cinsiyete göre bir fark olup olmadığı saptanmaktadır. Ayrıca söz konusu etkenlerin hangi yaş grubunda etkili olduğu tespit edilmeye çalışılmaktadır. Kişilerin bu eğilimlerinin, "öğrenilen davranışların" bir sonucu olabileceği savından hareketle İstanbul ilinde özel okulda veya devlet okulunda eğitim alan 5-6 yaş grubu ve 13-14 yaş grubu öğrenciler örnekleme dahil edilmektedirler. Her iki gruba deneysel iktisat bağlamında görevler tanımlanmaktadır. Bu görevler neticesinde elde edilen veri seti t-testi, Mann-Whitney U Testi ve Spearman's Rho korelasyon analizi uygulanmaktadır. Ampirik sonuçlar 5-6 yaş grubu kız ve erkek öğrencilerin rekabet eğilimlerinin birbirlerine eşit olduğunu göstermektedir. 13-14 yaş grubu için ise kız öğrencilerin rekabet tutumları erkek öğrencilere nazaran daha azdır. Bu fark oldukça küçük olmakla birlikte istatistiksel olarak anlamlı değildir. Diğer taraftan erkek öğrenciler her ne kadar kız öğrencilerden görece az performans sergilemiş olsalar da daha fazla rekabet etme eğilimi göstermektedirler. Bu durum risk tutumları için de geçerlidir. Katılımcıların risk tutumlarını incelemek için alternatif seçeneklerden oluşan bir loto oyunu kullanılmaktadır. Buna göre 13-14 yaş grubu içinde erkek öğrenciler, kız öğrencilerden görece daha fazla kazanç elde etmektedirler. Ancak bu durum özel okul öğrencileri için tam tersidir. Öğrencilerin rekabet ve risk ortamında sergiledikleri tutumların sosyokültürel faktörlerin etkisi altında olduğu düşünülmektedir. Bu sebeple veli anketlerinden elde edilen anne ile babanın ortaöğretim ve yükseköğretim mezuniyetlerine ilişkin bilgiler bir belirleyen olarak analize dahil edilmektedir. Anne ve babanın ortaöğretim veya yükseköğretim mezunu olması, erkek öğrencinin kararları üzerinde herhangi bir etki oluşturmamaktadır. Ancak annenin ve babanın yükseköğretim mezunu olması, kız öğrencinin sırası ile rekabet tutumu ve risk tutumu üzerinde etkili olmaktadır. Yapılan Mann-Whitney U testi ve Spearman's Rho korelasyon analizi bu ilişkinin pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı olduğunu ortaya koymaktadır.