Çocuk parklarında tasarım ve güvenlik

Oyun oynamak her yaştan çocuk için vazgeçilmez bir ihtiyaçtır. Çocuk, gelişimi için gerekli olan beceri, bilgi ve davranışları oyun içinde kendiliğinden öğrenir. Çocuk parkları, çocukların hem fiziksel aktivitelerde bulunarak eğlendikleri hem de sosyalleşerek yaratıcılıklarını artırdıkları, doğayı keşfettikleri oyun alanları olarak tanımlanabilir. Çocukların çocuk parklarına birçok açıdan ihtiyacı vardır. Çocuk parklarına; çocukların fizyolojik ihtiyaçları olan fazla enerjilerini harcaması, yeteneklerini keşfetmesi, özgüven ve başarı duygularını gelişmesi, gücünü kontrol edebilmesi ve bilişsel, bedensel, psikolojik vb. gelişimlerinin bir bütün olarak ilerlemesi açısından ihtiyaç duyulmaktadır. Hızlı kentleşme nedeniyle günümüzde kentlerde çocuklar doğa ile daha az birlikte olabilmekte, betonlaşmanın hızla yaygınlaşması çocukların oyun oynayabileceği alanları gün geçtikçe azaltmakta ve yok etmektedir. Çocuklar, dış ortamda doğayla iç içe oynamak yerine evlerinde, kapalı mekânlarda veya birbiri ile aynı standart oyun alanlarında oynamaya teşvik edilmektedirler. Bu durum, çocuklarda birçok sağlık problemine davetiye çıkartmakta, çocukların fiziksel, psikolojik, zihinsel ve sosyal yeterlilikleri uzun dönemde olumsuz yönde etkilenmektedir. Bu sebeple günümüzde çocuk parklarının önemi bir kat daha artmaktadır. Çocuk parkları tasarlanırken çocukların fiziksel, ruhsal ve zihinsel gelişimini etkileyebileceği göz ardı edilmemelidir. Ülkemizde çocuk oyun alanı oluşturmak, boş kalan yeşil alanlara standart oyun parkı ekipmanları yerleştirmek olarak anlaşılmaktadır. Çocuk parkı tasarımında hali hazırda bulunan tip, gelenekselleşmiş oyun aletleri seçilmektedir. Çocuk oyun alanlarında gelenekselleşmiş oyun parkı modüllerinin yanı sıra, beklenti ve ihtiyaçlara cevap verebilecek nitelikte, çocukların fiziksel, zihinsel, bilişsel ve duygusal becerilerini destekleyecek, yaratıcılıklarını arttırabilecek, çocuk pedagojisine uygun, doğayla bütün, güvenli, basit, birbirlerini tamamlayıcı, çocukların hayal gücünü besleyecek, üretmeye teşvik edecek çocuk parkı alanları, konusunda uzman kişiler tarafından belediyelerce hazırlanmalı ve temel kriterler göz önüne alınarak bir standarda bağlanmalıdır. Yeşil alanlarda çocuk oyun alanları oluşturulurken "etkin tasarım" yöntemleri kullanılması da önemlidir. Doğal arazi yapısı, parkı oluşturacak arazinin büyüklüğü, aletlerin çeşitliği gibi parametreler, kentin ihtiyacı da göz önüne alınarak optimize edilmelidir. Etkin tasarımla birlikte oluşturulacak çocuk oyun alanlarında işlevsellik göze çarpmaktadır. Çocukların yoğun zaman geçirdiği çocuk parklarında tasarımın yanı sıra, sağlanması gereken güvenlik önlemleri ve bu önlemlerin denetlenmesi de değinilmesi gereken diğer önemli bir konudur. Uluslararası birçok kuruluş yerel yönetimlere, çocukların emniyetli olarak kullanabilecekleri oyun alanları oluşturmaları konusunda çağrıda bulunmaktadır. Ülkemizde çocuk parklarında güvenlik önlemlerinin alınması için ilgili Türk Standartları kabul edilmiştir. Fakat yapılan araştırmalardan da görüleceği üzere ilgili Türk Standartlarındaki güvenlik kriterleri çocuk parklarında sağlanamamakta ve bu kriterlerin uygulanması denetlenmemektedir. Çocuk parklarıyla ilgili standartlar, çocuk parkı oyun ekipmanları temin edilirken ihale sürecinde belge olarak gözükmekte, oyun ekipmanın montajı ve bakımı sırasında denetlenmemektedir. Çocuk parklarında var olan güvenlik sorunlarının bazılarının çözüm yöntemi, ilgili standartlarda bulunmamaktadır. Buda bazı sorunların çözümsüz kalmasına neden olmaktadır. Çocuklar ve kentler için büyük bir önem arz eden çocuk parkları, tasarım kriterleri ve güvenlik sorunları açısından araştırılmaya ihtiyaç duymaktadır. Çocuk parklarında güvenlik sorunları ve tasarım kriterleri araştırılırken kentsel planlama açısından parklara değinilebilir. Çünkü bir kentin ihtiyaç duyduğu çocuk parkı miktarı, çocuk parkı tasarım kriterlerinden biridir ve çocuk parklarında tasarım, parklardaki güvenliği doğrudan etkiler. Bu çalışmada; çocuk parkları tasarım kriterlerini incelemek ve çocuk parklarındaki güvenlik sorunlarını tespit ederek, bu sorunların çözümlerini bulmak amaçlanmıştır. Çalışmanın yöntemi olarak; literatür taraması ve saha araştırması kullanılmıştır. Literatür taramasında, çocuk parkları tasarımının felsefesi, çocuk parklarının çocuk gelişimine etkisi, çocuk parkı tasarımı ve standartları, parkı tasarımı ve standartları, çocuk parkında güvenlik, kentsel planlama açısından parklar başlıkları incelenmiştir. Saha çalışmasıyla ise; çocuk parklarında güvenlik, çocuk parkı tasarımı ve kentsel planlama açısından parklar incelenmiştir. Çalışma; beş ana bölümden oluşmaktadır. "Çocuk parkları tasarımının felsefesi" bölümünde çocuk parkları tasarımı yaklaşımının nasıl olması gerektiği anlatılmıştır. "Çocuk parkları tasarımı ve standartları" bölümünde, çocuk parkları tasarım kriterleri incelenmiş ve inceleme sonucunda, çocuk parkı tasarım kriterleri alt başlıklar halinde sıralanmıştır. Ayrıca aynı bölümde; ülkemizde ve gelişmiş ülkelerdeki çocuk parklarıyla ilgili standart başlıkları anlatılmıştır. "Çocuk parklarında güvenlik" bölümünde; ülkemizde çocuk oyun alanlarıyla ilgili standartların amacı, kapsamı ve güvenlik ile ilgili maddeleri çizelge oluşturularak anlatılmıştır. Yine bu bölümde gerek saha çalışması gerekse literatür araştırması sonucu tespit edilen, çocuk parklarında güvenlik sorunları alt başlıklar halinde sıralanmıştır. "Kentsel planlama açısından parklar" bölümünde, İstanbul Avrupa ve Anadolu Yakası Park Bahçeler Müdürlüklerinden elde edilen verilere göre İstanbul'da kişi başına düşen çocuk parkı alanı bulunmuş ve bu oran literatür araştırması sonucu tespit edilen diğer ülke ve şehirlerdeki kişi başına düşen çocuk parkı alanı değerleri ile karşılaştırılmıştır. "Saha çalışması: Maltepe İlçesi özelinde çocuk parklarının değerlendirmesi" bölümünde; Maltepe İlçesi sınırlarında bulunan ve yerel belediye tarafından yapılan 102 adet çocuk parkı incelenmiştir. İncelemede; parkın toplam alanı, oyun ekipmanı alanı, parkta bulunan yeşil alan miktarı, parkta bulunan sert zemin alanı miktarı, parkta bulunan ağaç miktarı, parkta bank bulunup bulunmaması, parkta çöp kovası bulunup bulunmaması, parkta aydınlatma bulunup bulunmaması, parktaki salıncak miktarı, parktaki kaydırak miktarı, parktaki tahteravalli miktarı, parktaki diğer oyun aletleri miktarı, parktaki kum havuzu miktarı, parktaki basketbol sahası miktarı, parkta trafo bulunup bulunmaması,, parkta spor aletleri bulunup bulunmaması ve parkın sınırlayıcılarla ayrılıp ayrılmaması bilgileri araştırılmıştır. Maltepe İlçe Belediyesi tarafından yapılan 102 çocuk parkı ilk etapta fotoğraflanmıştır. Ardından bu parkların alan ölçüleri Netcad programı üzerinden yaklaşık olarak hesaplanmıştır. Fotoğraftaki bilgiler ve alan bilgileri bir çizelge üzerine işlenmiştir. Çizelge tamamlandıktan sonra kişi başına düşen çocuk parkı miktarı, kişi başına düşen çocuk oyun alanlarındaki ağaç miktarı gibi sonuçlara ulaşılmış ve çizelge verileri diyagramlarla desteklenerek sunulmuştur. Ayrıca aynı bölümde Büyükşehir Belediyesi tarafından Maltepe İlçesinde yapılan çocuk parkı bilgileri literatür araştırmasıyla bulunmuştur. Bu bilgiler İlçede yerel belediye tarafından yapılan çocuk parkı bilgisiyle birleştirilerek İlçe genelinde kişi başına düşen çocuk oyun alanı miktarı bulunmuştur. Çalışmanın sonucunda ise; ülkemizde çocuk parklarıyla ilgili olan standartlarda bulunmayan çocuk parklarında güvenlik ve tasarım kriterleriyle ilgili önerilerde bulunulmuştur. Ayrıca; çocuk oyun alanlarında temel olarak karşılaşılan sorunlar maddeler halinde sıralanmış, gerek saha çalışması gerekse literatür çalışması sırasında karşılaşılan diğer sorunlar ve çözüm önerileri bir çizelge altında toplanmıştır.