Çocuklar için felsefe programının 10. sınıf öğrencilerinde eleştirel düşünme becerisine etkisi

Bu çalışmanın temel amacı "Çocuklar İçin Felsefe" programının öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerine olan etkisini incelemektir. 2021-2022 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde Batı Karadeniz bölgesindeki bir devlet lisesinde gerçekleşen bu araştırmada karma yöntem araştırmalarından yakınsak paralel karma desen kullanılmıştır. Araştırma deney grubunda 34 ve kontrol grubunda 34 olmak üzere toplam 68 öğrenci üzerinde yürütülmüştür. Araştırmanın verilerinin bir kısmı ön test- son test kontrol gruplu yarı deneysel desenden elde edilmiştir. Araştırmanın deney ve kontrol grupları öğrencilerin 9. sınıf not ortalamaları, Felsefe dersi birinci dönem yazılı notları ve eleştirel düşünme yazılı ön test puanları dikkate alınarak belirlenmiştir. Öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerini ölçmek için Eleştirel Düşünme Yazılı Testi 1 ön test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığı; diğer deyişle deney ve kontrol grubunun birbirine eleştirel düşünme becerileri, akademik başarı ve Felsefe dersi başarısı açısından birbirine denk gruplar olduğu görülmüştür. Deney ve kontrol grubu derslerini okulda görev yapan Felsefe öğretmeni yürütmüştür. Araştırmacının katılımcı gözlemci olduğu çalışma toplam 8 hafta sürmüştür. Araştırmacı tarafından hazırlanan Çocuklar İçin Felsefe ders planları, deney grubunda haftada bir ders saati olarak felsefe dersinde işlenmiştir. Eleştirel Düşünme Yazılı Testi 1 ön test ve Eleştirel Düşünme Yazılı Testi 2 de son test olarak deney ve kontrol grubundaki öğrencilere uygulanmıştır. Deney grubunda her hafta öğrenciler tarafından yansıtıcı günlükler doldurulmuş ve araştırmacı tarafından ders gözlem formları tutulmuştur. Araştırma sonunda öğretmen görüşme formu ve öğrenci görüşme formu kullanılarak öğrenci ve öğretmenin araştırmayla ilgili görüşleri alınmıştır. Araştırmadan elde edilen nicel veriler istatistik paket programıyla çözümlenmiştir. Deney ve kontrol grupları puanları eleştirel düşünme yazılı testi son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olup olmadığını analiz etmek için bağımsız gruplar t-testi; grup içi farklılığı test etmek için bağımlı gruplar t testi yapılmıştır. Deney grubu öğrencilerinin eleştirel düşünme son test puanlarının ön test puanlarına göre yüksek ve etki büyüklüğünün orta üstü düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Kontrol grubu öğrencilerinin eleştirel düşünme yazılı ön test-son test puanları arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır. Sonuç olarak Çocuklar İçin Felsefe programının öğrencilerde eleştirel düşünme becerilerini arttırdığı görülmüştür. Kontrol grubunda devam edilen mevcut eğitimin araştırmanın bağımlı değişkeni olan öğrencilerde eleştirel düşünmeyi geliştirmediği görülmüştür. Araştırmanın nitel verileri içerik analiziyle çözümlenmiştir. Deney grubu öğrencileriyle yapılan görüşmeler ve uygulamayı gerçekleştiren öğretmen ile yapılan görüşme verileri içerik analiziyle çözümlenmiştir. Öğrenci görüşmelerinden elde edilen veriler altı tema altında toplanmaktadır. Bu temalar; Çocuklar İçin Felsefe uygulaması, uygulamadaki hikayeler, uygulamadaki sorular, tartışma süreci, uygulamanın öğrenciye katkısı, eleştirel düşünmeye katkısıdır. Öğretmen görüşmelerinden elde edilen veriler sekiz tema altında toplanmaktadır. Bu temalar şunlardır; Çocuklar İçin Felsefe uygulaması, ders planları, uygulamadaki hikayeler, uygulamadaki sorular, tartışma süreci, uygulamanın öğrenciye katkısı, eleştirel düşünmeye katkısı ve önerilerdir. Sonuç olarak Çocuklar İçin Felsefe programı deneyimlerini 10. sınıf öğrencilerinin düşünme becerilerini, eleştirel düşünme becerilerini, akıl yürütme becerilerini, felsefi sorgulama becerilerini, iş birliği becerilerini, kişisel, sosyal ve duygusal becerilerini, tartışma olgunluğunu, öğrenme becerilerini, iletişim becerilerini geliştiren bir uygulama olarak anlamlandırdıkları; öğretmenin Çocuklar İçin Felsefe uygulamasını faydalı, etkili ve güzel bir uygulama olduğu, öğrenciye katkı sağladığı ve daha çok kişiye ulaşması gerektiği şeklinde anlamlandırmaktadır. Anahtar Sözcükler: Çocuklar İçin Felsefe (P4C), Eleştirel Düşünme, Lise Öğrencileri, Felsefe