COVID-19 geçiren kronik diyaliz programındaki hastalarda mortalite ve morbidite'ye etki eden risk faktörlerinin araştırılması

GİRİŞ: Aralık 2019'da Çin'de başlayan şiddetli akut solunum sendromu koronavirüs 2 (SARS-COV-2) endişe verici bir hızla tüm dünyaya yayıldı. COVİD-19 olarak adlandırılan salgın hastalık DSÖ tarafından 11 Mart 2020'de pandemi olarak kabul edildi. Covid-19 semptomlarının şiddeti, hafif şikayetlerden hayatı tehdit eden ciddi enfeksiyona kadar değişmektedir. Covid-19 hasta kohortlarına dayalı çok değişkenli-ayarlanmış bir dizi analizde, daha yüksek hastalık ciddiyetinin ileri yaş ve erkek cinsiyet gibi demografik faktörlerle ve eşlik eden komorbiditelerle ilişkili olduğu bulundu. En yaygın komorbiditeler hastanede yatan hastalarda hipertansiyon (hastaların %48-57), diyabetes mellitus (%17-34), kardiyovasküler hastalık (%21-28), kronik akciğer hastalığı (%4-10), kronik böbrek hastalığı (%3-13), malignite (%6-8) ve kronik karaciğer hastalığı (<%5) olarak saptandı. Kronik böbrek hastalığı (KBH) olan kişiler de COVİD-19 için yüksek risk grubunda sayıldı. Özellikle diyaliz hastaları mevcut immunsupresif durumları yanında,eşlik eden komorbiditelere sahip olmaları nedeniyle de COVİD-19 için oldukça riskli grupların başında gelmektedir. MATERYAL-METOD: Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ne başvuran ve rutin diyaliz programında olan 112 Covid-19 pozitif diyaliz hastası çalışmaya dahil edildi. 88 hasta hemodiyaliz, 18 hasta periton diyalizi, 6 hasta ise hem hemodiyaliz hem periton diyalizi almış gruptaydı. Hastalar yaş, cinsiyet, eşlik eden komorbidite, vki, kt/v oranı, laboratuvar değerleri incelenerek Covid-19 enfeksiyonunu ayaktan geçirme, hastane yatışı veya yoğun bakım ihtiyacı gelişme ve ölüme neden olma açısından risk faktörlerinin belirlenmesi amaçlandı. Mortalite yanında Covid-19 süresince gelişen komplikasyonlar ve komplikasyon gelişiminde etkili faktörlerin belirlenmesi hedeflendi. Covid-19'a bağlı mortalite ve komplikasyon gelişme durumuna göre sürekli değişkenler arasındaki fark analizinde Mann-Whitney U test ve Independent t-test kullanıldı. Tüm analizler IBM SPSS 23.0 paket programı ile yapıldı. 0,05'ten küçük p değerleri istatistiksel olarak anlamlı kabul edildi. BULGULAR: Yapılan istatistik verilerine göre, 112 hastadan 47 hasta (%42) ayaktan tedavi alırken, 45 hastanın (%40,2) servise ve 20 hastanın (%17,9) yoğun bakıma yatışı yapıldı.15 hasta ex oldu. Mortalite'de ileri yaş, erkek cinsiyet, vki düşüklüğü, kt/v oranı, laboratuvar değerlerinden lökosit, nötrofil lenfosit oranı, crp, albümin, ferritin ve d-dimer istatistiksel olarak anlamlıydı. Yoğun bakım ve servis yatışında özellikle enfektif ve nutrisyonel parametrelerden; kt/v oranı, nötrofil lenfosit oranı, crp ve albümin istatististiksel olarak anlamlı saptandı. Yoğun bakıma yatan ve ex olan hasta grubunda hiç periton diyalizi almış hasta yoktu. Komplikasyon özellikle yoğun bakım yatışı yapan hastalarda saptandı. D-dimer yüksekliği komplikasyon gelişimi için anlamlı bir değer olarak göze çarptı. SONUÇ: Covid-19'un özellikle hemodiyaliz alan grupta daha mortal seyrettiği görüldü. İleri yaş, erkek cinsiyet ve laboratuvar bulgularından özellikle crp, albümin, kt/v oranı ve ferritinin mortalitede anlamlı bir etkisi olduğu saptanmıştır.