COVID-19 pandemisinin bireylerin iletişim alışkanlıklarına etkisi: Elazığ örneği

Tarih boyunca pandemilerin toplumları kısa sürede çok yönlü olarak etkilediği ve toplumun yaşam pratiklerini hızlı olarak pandemi kapsamına göre şekillendirdiği görülmektedir. Covid-19 pandemisi 2019 yılının sonlarında ortaya çıkarak, taşıdığı özellikler ve hızlı yayılım süreci ile modern dünyanın karşılaştığı ilk pandemi olmuştur. Pandemi sürecindeki izolasyon ve karantina gibi sosyal alanların sınırlandırılması küresel bazda toplumları etkisi altına alıp normal hayat akışını bir anda değiştirmiştir. Bu kapsamda yüz yüze iletişim alanları sınırlandırılmış ve dijital iletişim içerisine geleneksel iletişimin özelliklerini de daha fazla alarak hibrit bir medya alanı oluşturmaya başlamıştır. Pandemi sürecinin neden olduğu yasaklar ve kısıtlamalar kapsamında iletişim araçlarının önemi daha da artmış ve iletişim araçlarına yeni misyonlar yüklenmiştir. Bu çalışma, son yüzyılın ilk pandemisi olan Covid-19 pandemi sürecinin bireylerin iletişim alışkanlıklarını nasıl etkilediğini bütüncül bir yaklaşımla ele almaktadır. Pandemi sürecine ilişkin literatürde yapılan araştırmalar bu sürecin farklı boyutlarını ele almasına karşın bu çalışmada, pandemi sürecinin bireylerin gündelik yaşamdaki davranışlarını ve iletişim alışkanlıklarını bütüncül bir yaklaşımla ele alarak kapsamlı bir şekilde incelemeye tabi tutmuştur. Dolayısıyla bu araştırma, pandemi ve iletişim çerçevesinde tüm dünyayı farklı boyutlarıyla etkileyen Covid-19 pandemisinin, bireylerin medya kullanım alışkanlıklarını ve sosyal ilişkileri bağlamında toplumsal ilişkilerini nasıl etkilediği, iletişim kullanım biçimlerinde ne tür değişimler yaşandığını ortaya koymaktadır. Çalışmanın uygulandığı Elazığ ili 24 Ocak 2020 tarihinde AFAD verilerine göre 6.8'lik bir depremle büyük oranda yıpranan bir il olmuştur. Depremin hemen ardından Mart ayı ile beraber Elazığ ilinde de Covid-19 virüsü etkisini yoğun bir şekilde göstermeye başlamıştır. Çalışma için örneklem olarak seçilen Elazığ ilinde, depremin etkileri devam ederken insanlar Covid-19 virüsü ile karşı karşıya kalmıştır. Bu çerçevede, çalışmada alan araştırması yöntemi esas alınarak Elazığ ili örneklemi üzerinden 1100 kişiye yüz yüze anket tekniği uygulanmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgular kapsamında; pandeminin iletişim alışkanlıklarını dijitalleşirken, yüz yüze iletişimi ise daha fazla sınırlandırdığı görülmektedir. Ayrıca Covid-19 süreci, insanların iletişim araçlarını kullanma amaçlarını değiştirmiş, iletişim araçlarının kullanım oranlarını arttırmıştır. Araştırma kapsamında yüz yüze iletişim pratiklerini devam ettirilmesine yönelik toplumda kaygı durumu yaşanırken bu iletişim pratikleri için dijital iletişim ve sosyal medya araçları daha fazla tercih edilmeye başlanmıştır. Ayrıca pandemi süreci toplumsal kaygı düzeyini arttırmış; eğitim, ekonomi, iletişim pratikleri ve toplumsal yaşamı yeni normallere göre şekillendirmiştir. Pandemi dönemi kapsamında toplumun tüketim alışkanlıklarını değiştirdiği ve alışveriş alışkanlıklarınında pandemiye yönelik değişim gösterdiği dikkat çekmektedir. Bu kapsamda çalışma, iletişim alanına sağlayacağı katkıların yanı sıra, ekonomi, sosyoloji ve psikoloji gibi farklı disiplinlere de önemli katkılar sağlayacaktır. Yine çalışma kapsamında ortaya çıkan medya kullanım alışkanları verileri, medya servis sağlayıcılarına da benzer süreçlere ilişkin ışık tutabilecektir.