COVİD-19 sürecinde yoğun bakım ünitelerinde bakıma yönelik alınan kararlarda hemşirelerin rolünün analizi ve etik açıdan değerlendirilmesi

Ülkemizde Covid-19 pandemisi ile mücadelenin çeşitli safhalarında günlük vaka sayılarındaki yüksek artış hastanelerdeki hasta sayısına yansımış, hastane polikliniklerinde, servislerinde ve yoğun bakım ünitelerinde hastaların tedavi ve bakımlarını farklı açılardan olumsuz olarak etkilemiştir. Bu olumsuz etkilenmenin en önemli özelliklerinden biri kaynakların sınırlı olmasından dolayı hastaya ayrılan zamanın kısıtlanmasıdır. Bu durum ise anamnez alma için ayrılan sürenin azalmasının yanında, hastanın karar sürecine müdahil olması, hastanın değerler sisteminin bu kararlarda göz önünde bulundurulması, hasta yakınlarıyla iletişimin kalitesi ve özerklik/otonomi ilkesinin pratik hayata geçirilmesini olumsuz yönde etkilemiştir. Covid-19 özelindeki bu tabloda özellikle yoğun bakım hemşirelerinin farklı bir özelliği ön plana çıkmıştır. Hemşirelerin mesleki görev ve sorumlulukları gereği hastaları yoğun olarak gözlemleme ve yakından değerlendirme imkanları olduğu için hastaların bakım ve tedaviye karşı yaklaşımını, arzu ve isteklerini öğrenmede ve hasta yakınlarıyla iletişimde çok önemli bir görev üstlenmişlerdir. Yoğun bakım ünitelerinde zaten mevcut olan bu özellik Covid-19 Pandemisi özelinde etik boyutu da olan daha büyük bir önem kazanmıştır. Bu yüksek lisans çalışması yukarıda açıklanan sorun çerçevesinde hemşirelerin genelde yoğun bakım ünitesindeki, özelde ise Covid-19 hastaları için ayrılan yoğun bakım ünitelerinde etik boyutu olan kararlardaki mevcut rolünü tespit ve analiz etmeyi amaçlamıştır. Bu amaç doğrultusunda önce nicel bir yöntemle konuyla ilgili sorular anket çalışması çerçevesinde hazırlanmış ve örneklem analizine göre Türkiye genelinde yoğun bakım hemşirelerinin görüşlerini temsil etme gücü olduğu kabul edilen 240 yoğun bakım hemşiresine Online olarak şahsa ait e-posta yoluyla, Telegram ve WhatsApp programlarındaki yoğun bakım hemşire gruplarındaki kişilere sorulmuştur. Bu araştırma Covid-19 özelinde Türkiye'de bir ilk olup konuyla ilgili önemli veriler sunmaktadır. Çalışma sadece nicel araştırma düzeyinde kalmamış olup elde edilen sonuçlar hemşirelik alanında en önemli etik teorilerden biri olan ihtimam etiği (care ethics) teorisi bağlamında ele alınıp normatif olarak değerlendirilmiştir. Anketten elde edilen sonuçlar özellikle özerklik çerçevesinde analiz edilmiştir. Diğer taraftan son zamanlarda tıp etiği tartışmalarında önemli bir yeri olan ahlaki kaygı (moral distress) da hem anket çerçevesinde sorgulanmış hem de çalışmanın tartışma kısmında ele alınmıştır. Etik açıdan önemli olan bu araştırma sonuçları etik açıdan analiz edildikten ve normatif açıdan değerlendirildikten sonra bu önemli etik boyutları olan sorunların anlaşılması, kavranması ve çözülmesine yönelik çalışmanın sonunda bazı önemli tavsiyelerde bulunulmuştur.