Çukurova bilmece sorma geleneği ve Çukurova bilmeceleri (Adana-Osmaniye)

Bilmeceler sözlü ürünler arasında her toplulukta çağlar öncesinden beri bilinen, sözlü ve anonim oldukları için de ne zaman nerede doğdukları bilinmeyen Anonim Türk halk edebiyatının zengin ürünleri arasındadır. Bilmecelerin aynı zamanda kendine özgü kurallar içinde sorulduğu bir geleneği vardır. "Bilmece sorma geleneği" olarak adlandırılan bu gelenek geçmişteki canlılığını korumasa da Çukurova'da da varlığını sürdürmektedir. Bazı bilmeceler zamanla unutulmuş, bazıları ise bu geleneği yaşayanların hala hafızalarında saklıdır. Bu çalışmada, Çukurova'da sorulan bilmeceler bağlı bulundukları Çukurova bilmece sorma geleneğiyle birlikte konu edilmiştir. Çalışmamız dokuz bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölüm olarak da adlandırılan giriş bölümünde araştırma alanıyla ilgili konu, amaç, kapsam, sınırlar, yöntem ve teknikler hakkında bilgi verildikten sonra, araştırma alanının tarihi, coğrafi, nüfus, ekonomik ve sosyo-kültürel yapısı ortaya konulmuştur. Verilen bilgilerin devamında bilmeceler ile ilgili yapılan çalışmalar yer almıştır. İkinci bölümde bilmece türü ile ilgili genel bilgiler ve Türk dünyası ile Anadolu bilmece sorma geleneğine yer verilmiştir. Üçüncü bölümde Çukurova bilmece sorma geleneği ortaya konulmuştur. Dördüncü bölümde Çukurova bilmecelerinde biçim konu edilmiş, bilmeceler; mensur ve manzum yapıda oluşlarına, kuruluşlarına göre, ölçülü, ölçüsüz oluşlarına, hece sayılarına, durak yapısına, kafiye ve rediflerine, kafiye düzenlerine göre çeşitli açılardan değerlendirilmeye çalışılmıştır. Beşinci bölümde, Çukurova bilmecelerinde içerik adlandırmasıyla Çukurova bilmecelerinin konularına göre dağılımı ve değerlendirmesi yapılmıştır. Altıncı bölümde, Çukurova bilmeceleri dil ve üslup yönünden değerlendirilmiştir. Yedinci bölümde bilmecelerin İslamiyet öncesi eski Türk inanışları çerçevesinde, mitoloji, kült, renk, sayı ilişkisi ortaya konulmuştur. Sekizinci bölümde çalışmamızın diğer bölümlerinde değerlendirmek üzere sözlü ve yazılı kaynaklardan tespit ettiğimiz Çukurova bilmece metinleri yer almıştır. Son bölüm olan dokuzuncu bölüm ise sonuç, sözlü bilgi kaynakları, kaynakça, genel ağ kaynakları, yerel kelimeler sözlüğü, fotoğraflar, öz geçmiş, cevaplarına göre bilmece dizini, konularına göre bilmece dizini ile sona ermektedir. Bu çalışmada, geçmişte Çukurova halk kültüründe çok önemli bir yeri olan Çukurova bilmece sorma geleneğini geçmişten günümüze yaşanan tarihi süreç içinde ortaya koymak ve Çukurova bilmecelerini tespit etmek, böylece derlenen bilmece metinlerini kayıt altına almak, bu metinlerin çeşitli yönlerden değerlendirilmesine çalışmak, bundan sonra bu konuda yapılacak benzer çalışmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Bilmece, Gelenek, Adana, Osmaniye, Çukurova