Cumhuriyet'in sosyo-kültürel fabrika örneği: Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası

Türkiye Cumhuriyeti, 1929 Dünya Ekonomik Buhranı sonrası Planlı Devletçi Sanayileşmeye modeline geçmiştir. Bu kapsamda, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı hazırlanmıştır. Bu planı uygulamak için 1933'te "Sümerbank Modeli" geliştirilmiştir. Bu modele göre kurulacak Sümerbank fabrikaları, ham maddeyi ürüne dönüştürecek teknik altyapının yanında işçiyi bilinçlendirecek, toplumu çağdaşlaştıracak sosyal-kültürel altyapıya da sahiptir. Fabrikaların bünyesinde konutlar, hastaneler, okullar, kreşler, sinema ve tiyatro salonları, kütüphaneler, spor sahaları inşa edilmiş ve spor kulüpleri oluşturulmuştur. Sosyo-kültürel olanaklara sahip Sümerbank fabrikalarından biri de Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası'dır. 9 Ekim 1937'de Atatürk'ün açtığı fabrika, çalışanları için çeşitli tiplerde konutlara, hastaneye, revire, kreşe, ilkokula, kütüphanelere, sinema ve tiyatro salonuna, lokale, temsil ve müzik gruplarına, çeşitli spor alanlarına, birçok dalda faaliyette bulunan spor kulübüne, hamama, fırına, ekonomaya, radyoya, enerji santraline, laboratuvara, atölyeye, Halkevine, yardım sandıklarına, yapı kooperatiflerine, dinlenme kampına, fabrika trenine ve bol miktarda yeşil alanlara sahiptir. Nazilli Basma Fabrikası; işçilerini ve bölge halkını çağdaş sosyo-kültürel hayatla tanıştırmıştır. Ayrıca fabrika, -diğer Sümerbank fabrikaları gibi- devletçi ve halkçı bir yaklaşımla tüm çalışanlarına yiyecek, giyecek, doğum, ölüm, evlenme, aile, çocuk, hastalık, kaza ve tedavi yardımı gibi çeşitli sosyal yardımlar yapmıştır. Sosyal-kültürel altyapılarıyla, sosyal-kültürel uygulamalarıyla ve çeşitli sosyal yardımlarıyla Sümerbank fabrikalarını Cumhuriyet'in "sosyo-kültürel fabrikaları" diye adlandırmak mümkündür. Anahtar Kelimeler: Sümerbank, Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası, Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, çağdaşlaşma, sosyal fabrika.