Davranışsal iktisadın ana akım iktisatla ilişkisi: Tüketici davranışları bağlamında bir değerlendirme

Bu tez çalışması tüketim kararları üzerinden davranışsal iktisadı incelemeyi amaçlamaktadır. İktisat biliminin doğuşundan beri kişisel çıkar dürtüsü peşinde koşan rasyonel insan anlayışı çerçevesinde bireylerin eylemleri değerlendirilmektedir. Bu çalışmada liberal teorinin varsaydığı gibi insanların her durumda rasyonel davranıp davranmadıkları ve kendi kişisel çıkarı peşinde koşma arzusunun bütün insan davranışlarını yönlendirip yönlendirmediği sorgulanacaktır. Neoklasik iktisat bütün argümanlarını bu varsayımların doğru olduğu üzerine kurmaktadır. Davranışsal iktisat başlangıçta neoklasik iktisadın dayandığı bu varsayımlara önemli itirazlarda bulunmuştur. Bu çerçevede, davranışsal iktisat neoklasik iktisada bir alternatif olarak görülmüştür. Ancak davranışsal iktisat ilerleyen süreçte neoklasik iktisada bir alternatif olmaktan çok oluşturdukları teoriler ile neoklasik iktisadın savlarının güçlenmesine hizmet etmiştir. Bu süreçte davranışsal iktisat ana akıma bir alternatif olmaktan öte ana akım iktisadın varsayımlarını gerçekle özdeşleştirme imkanı sağlayan bir alt alana dönüşmüştür. Bu tezin çıkış noktası davranışsal iktisadın karar verme sürecine etki eden teoriler ile bireylerin tüketim tercihlerinin nasıl bir manipülasyona maruz bıraktığını incelemektir. Davranışsal iktisat tüketim kararlarına etki ederek gerçek insanın giderek neoklasik iktisadın varsaydığı "homo economicus" insan modeline uyumlu hale getirilmesine neden olmaktadır. Bu durum, kapitalizmin devamlılığını sağlayacak sürekli bir tüketim zincirinin sağlanması açısından son derece önemlidir. Bu çalışmada bireylerin tüketim kararları üzerinden davranışsal iktisadın aslında neoklasik iktisada alternatif olmaktan çok neoklasik iktisadı tamamlayıcı ve güçlendirici bir yapıya sahip olduğu vurgulanmaktadır. Bu çerçevede, davranışsal iktisadın neoklasik iktisadın varsayımlarını gerçeğe uyarlamak için kullandığı bir alt alan olduğu söylenebilir. Ayrıca bu çalışma, davranışsal iktisadın tarihsel ve düşünsel temellerini incelemeyi ve davranışsal iktisadın zaman içerisinde geçirdiği dönüşümü incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda bu çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde davranışsal iktisadın teorik ve düşünsel alt yapısı incelenecektir. İkinci bölümde, tüketim kavramı ve tüketim ile ilgili teoriler incelenecektir. Üçüncü bölümde, davranışsal iktisadın karar verme aşamasında bireylerin kararlarının nasıl yönlendirilebileceğine dair karar verme tuzakları ele alınmıştır. Dördüncü bölümde ise tüketici tercihlerini manipüle etmek için kullanılan davranışsal iktisadın neoklasik iktisada bir alternatif olup olmadığı tartışılacaktır.