Değişen muhalefet etme biçimleri

Bu çalışmanın amacı, mevcut toplumsal formasyonda gerçekleştirilen toplumsal muhalefeti aktörleri, etkileri, araçları ve değişimi bağlamında tarihsel olarak incelemektir. Toplumsal muhalefet, yurttaşlık hukuku çerçevesinde gerçekleştirilen ve hak ve özgürlüklerle desteklenen bir olgu ve faaliyet olarak modern devlete özgü bir kavramdır. Ancak yine de sınıflı toplumların ortaya çıkmasından itibaren tabii sınıflar siyasal iktidarların uygulamalarına ya da baskısına karşı direnmişlerdir. Pre-kapitalist toplumlarda baskıya karşı direniş, aktif ya da pasif bir şekilde yerine getirilen "karşı duruş" ve "günlük direniş pratikleri" şeklinde hayat bulmuştur. Bu bağlamda değişen muhalefet etme biçimlerine ilişkin ilk bulgu, pre- kapitalist toplumlardan kapitalist toplumlara geçiş ile birlikte direniş biçimlerinin bir "hak nosyonuna" ulaştığıdır. Tarihin belirli bir momentinde kapitalizmin aldığı biçimin örgütlenme özellikleri ile muhalefet etme biçimleri arasındaki karşılıklı ilişkiyi ortaya koyabilmek amacıyla Fordist Muhalefete Geçiş, Fordist Muhalefet ve Post-Fordist Muhalefet dönemi şeklinde bir kavramsallaştırmaya gidilmiştir. Siyasal iktidara yönelik toplumsal muhalefetin pratikteki görüngeleri, birikim koşulları ve araçları üzerinden ele alınarak grev, sendika ve toplumsal hareketler bağlamında incelenmiştir. Her üç dönemde de toplumsal muhalefetin kullandığı eylem repertuarlarının etkinliğinin nicel ve nitel olarak emeğin ve üretimin örgütlenmesinden etkilendiği bulgusu elde edilmiştir. Post-Fordist çağda toplumsal muhalefetin sahip olduğu imkanlar ve sınırlılıklar dahilinde yeni muhalefet etme biçimleri tartışılmış ve müşterekleştirme pratikleri, ağ mücadeleleri ve sosyal medya günümüz toplumsal formasyonunda gerçekleşen yeni muhalefet biçimleri kapsamında ele alınarak güncel eylem repertuarları üzerinden incelemesi yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Toplumsal Muhalefet, Kapitalizm, Kapitalist Devlet, Kamusal Alan, Fordist Muhalefet, Post-Fordist Muhalefet, Yeni Muhalefet Etme Biçimleri