Demokrat Parti döneminde hükümet-iş adamı ilişkileri

Günümüzde iş adamı olarak ifade ettiğimiz ülke ekonomisinde önemli bir yere sahip olan sermayedar sınıf gerek monarşinin hâkim olduğu dönemde gerekse demokratik yönetimlerde, hükümetle dirsek temasını hiçbir zaman eksik etmemiştir. Her iki taraf birbirlerine destek oldukları sürece güçlerine güç katmışlardır. Dünya üzerinde, kapitalist sistemin gittikçe yaygınlaşması ile de iş adamları, ülkelerin hatta dünya tarihine bile yön verebilecek bir konuma erişmişlerdir. Osmanlı Devleti'nde tüccar iş adamı sınıfını genellikle gayrimüslim tebaa oluşturmaktadır. Bu durum yüzlerce yıl herhangi bir sorun teşkil etmezken, 20.yy. da dünyada yaşanılan ekonomik ve siyasal değişimin etkisiyle, devlet egemenliğini olumsuz etkilemeye başlamıştır. Emperyalist devletler, Osmanlı Devleti içerisindeki işbirlikçileri aracılığıyla, ülkedeki işletmeleri teker teker ele geçirmişlerdir. Bu durumu değiştirmek için ilk adım, İttihat ve Terakki döneminde, Millî İktisat anlayışıyla atılmış olsa da asıl millîleşme Cumhuriyet Dönemi'nde gerçekleşecektir. Yeni Türk devleti kurulduğunda; ülkedeki bankalar, tren yolları, tüneller, madenler, su, havagazı, elektrik, telefon, tramvay, tütün gibi pek çok işletme yabancı şirketlerin elindeyken, bu işletmeler devlet tarafından satın alınıp İş Bankası kredileriyle Türk ve Müslüman eşrafa verilerek, yerli ve millî bir iş adamı sınıfı oluşturulmaya çalışılmıştır. Tek parti döneminde devletten aldığı destekle var olmaya başlayan Türk iş adamları, DP'nin iktidara geçmesiyle birlikte, hükümet desteğini de arkalarına alarak kalkınmaya devam etmişlerdir. Kimi zaman bu destek, devlet kurumlarının zarar etme pahasına bile olsa esirgenmeyecektir. İş adamları, hükümetin desteğini karşılıksız bırakmayıp her yıl DP'ye yüklü miktarlarda bağışta bulunmuşlardır. Seçim zamanlarında bu miktar, parti ileri gelenlerinin istekleri doğrultusunda kayda değer oranda artış göstermiştir. DP'nin iktidarda olduğu yıllarda yaşanan siyasî ve ekonomik olayların, alınan kararların iş adamları üzerinde doğrudan ya da dolaylı olarak birtakım etkileri olmuştur. Bu etkiler çalışmamızda dönemin iş adamlarının yaşamış olduğu örnek olaylar üzerinden detaylandırılarak aktarılmaya çalışılmıştır. DP'nin iktidara geçtiği dönemde var olan demokrasi, adalet ve ekonomik istikrarın ilerleyen yıllar içerisinde bozulmasıyla birlikte hükümet-iş adamı ilişkileri de çalkantılı bir sürece girmiştir. İstikrarsız bir ekonomik ortamda iş yapmaya çalışarak kısa vadede kâr elde etme peşinde olan Türk iş adamları da şeffaf olamayan bir yasal ortamda mevcut konumlarını kaybetmek istemedikleri için, kendilerine uygulanan siyasî ve ekonomik baskılara karşı suskun kalmayı tercih etmişlerdir.