Democrat Party
210 theses under this subject heading
1950 seçimlerinde Türkiye'nin sosyo-ekonomik yapısının, Cumhuriyet Halk Partisi ve Demokrat Parti'nin seçim kampanyalarına etkisi
Cumhuriyet'in ilanı ile birlikte Türkiye Cumhuriyeti'nde çok partili siyasal sisteme geçiş denemesi yapılmış ancak bu denemeler başarısızlıkla sonuçlanmıştır. II. Dünya Savaşı sonrasında tüm dünyada zihinsel ve toplumsal açıdan yaşanan değişimler Türkiye'yi de etkilemiş ve çok partili siyasal sistem nihayetinde başarılı olmuştur. Milli Kalkınma Partisi 1945 yılında, Demokrat Parti ise 1946'da kurulmuştur. Çok partili siyasi sistem büyük bir dönüşümün başlangıcı olmuştur. Küresel çapta yaşanan ekonomik krizler ve toplumsal yapıdaki sorunlar iktidar değişimine zemin hazırlamıştır. Türkiye'de çok partili siyasi sistemin başlaması ile birlikte sosyoekonomik yapısındaki değişimler, 1950 yılında Demokrat Parti ve Cumhuriyet Halk Partisi'nin seçim kampanyalarını etkilemiştir.
Edirne siyasi tarihinde Demokrat Parti dönemi (1950-1960)
Türkiye siyasi tarihinde, 1950-1960 yılları arası Demokrat Parti Dönemi olarak adlandırılmaktadır. Demokrat Parti'nin uyguladığı iç politikalar ve dış politikalar, elbette ki Türkiye genelinde olduğu gibi yerel yönetimlerde de etkilerini belirgin bir şekilde göstermiştir. Bu etkilerin neler olduğu ve ne şekilde yansıdığını değerlendirebilmek amacıyla Edirne Siyasi Tarihinde Demokrat Parti Dönemi incelenmiştir. Tezin birinci bölümü olan giriş kısmında çalışmanın yöntemi, amacı ve önemi belirtilmiştir. Çalışmanın ana hattını oluşturan sorulara yer verilmiştir. İkinci bölümde, Demokrat Parti'nin iktidara gelişi, 1950 ve 1960 yılları arasında uyguladığı genel iç ve dış politikalara değinilmiştir. O dönemki Türkiye'nin iç politika uygulamaları ekonomi, siyasi, eğitim, sağlık alanlarındaki gelişmeler başlıkları altında incelenmiştir. Demokrat Parti'nin genel dış politikasını değerlendirebilmek amacıyla, dönemin Türkiye'sinin diğer uluslarla ilişkileri, yapılan ittifaklar, imzalanan paktlar, konferanslar ve meseleler başlıkları altında incelenmiş olup, 1950-1960 Demokrat Parti Dönemi'nin Türkiye siyasi tarihindeki genel etkileri ortaya konulmuştur. Bunlara bağlı kalarak çalışmanın üçüncü bölümünde ise, 1950-1960 yılları arası, Edirne öznelinden Demokrat Parti Dönemi şeklinde değerlendirilmiştir. Demokrat Parti döneminde uygulanan genel politikaların, yerel yönetime etkileri Edirne ili ele alınarak incelenmiştir. Bu dönemdeki Edirne siyasi tarihi, dönemin Demokrat Parti Edirne milletvekilleri, Edirne'de genel seçimlerin o dönemdeki oy oranları, yerel seçimler, ekonomi, tarım ve hayvancılık, sanayi, petrol arayışları, alt yapı çalışmaları, eğitim ve sağlık alanında yapılan yerel uygulamaların neler olduğu ve 1960 darbesinin Edirne'ye yansımaları başlıkları altında incelenerek ortaya konulmuştur. Çalışmanın dördüncü bölümü tezin sonuç kısmı olup, Edirne siyasi tarihinde Demokrat Parti Dönemi ile ilgili bulgular ve değerlendirmeler ortaya konulmuştur. Konuyla ilişkin gerekli incelemelerde kitap, makale, gazete, örnek tez çalışmaları, tablolar, resimler ve elektronik kaynaklardan yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Demokrat Parti, İç Politikalar, Dış Politikalar, Yerel Uygulamalar, Edirne
27 Mayıs Askeri Müdahalesi ve Milli Birlik Komitesi'nin yasama faaliyetleri
27 Mayıs 1960'ta yönetime el koyan askerler kendilerine Milli Birlik Komitesi (MBK) adını vermişlerdir. MBK 6 Ocak 1961 tarihine kadar ülkeyi tek başına yönetirken, 6 Ocak 1961 tarihinden itibaren üstlendikleri yürütme görevinin yanı sıra oluşturdukları çift başlı Kurucu Meclis yapısı içerisinde Temsilciler Meclisi ile birlikte 25 Ekim 1961 tarihine kadar yasama faaliyetlerinde bulunmuşlardır. 25 Ekim tarihinden sonra yeni açılan çift başlı TBMM'nin "Cumhuriyet senatosu" kanadını oluşturmuşlardır. MBK üyeleri kendi içinde aynı düşüncede olmayan kişilerden oluşmaktaydı. Bu durum fikirsel olarak çatışmalarına neden olmuştur. Ordunun yönetimi hemen sivillere terk etmemesi gerektiğini savunan 14'ler olarak da tarihe geçen grup 13 Kasım 1960'ta Milli birlik Komitesinden tasfiye edilmesine neden oluştur. MBK'nın bu tasfiye kararı ordu içeresinde rahatsızlığa neden olmuştur. Tepki olarak ordu içerisinde Silahlı Kuvvetler Birliği diye adlandırılan yeni bir oluşum ortaya çıkarmıştır. Bu durum Ordu içerisinde örgütlenen Silahlı Kuvvetler Birliği olarak adlandırılan grup ile MBK üyelerinin karşı karşıya gelmesine neden olacaktır. Bu sancılı süreç MBK başta bulunduğu süre içeresinde varlığını korumaya devam etmiştir. Milli Birlik Komitesinin görevi; başa geldikleri ilk günden beri yeni bir anayasa yapmak ve Cumhuriyet yapısına uygun düşecek şekilde yeni bir seçim kanunu oluşturma düşüncesinde olmuşlardır. Anahtar Kelimeler: Milli Birlik komitesi, 27 Mayıs Askeri Darbesi, Yasama Faaliyetleri, Demokrat Parti
Yassıada mahkemelerinde yargılanan Diyarbakır milletvekilleri
Daha Diyarbakır şehri ilkçağlardan günümüze kadar tarihi ve kadim bir şehir olma özelliğini her daim muhafaza etmiştir. Tarihin birçok kültürüne ve medeniyetine ev sahipliği yapan bu şehir, günümüze kadar varlığını koruyabilmiştir. Tarihi zenginliklere sahip Diyarbakır, bu yönüyle birçok araştırmaya konu olmuştur. Bu araştırmada Yassıada'da yargılanan Diyarbakır Milletvekilleri incelenmiştir. Tez çalışmasındaki amaç XI. Dönem Diyarbakır Milletvekilliği görevini icra eden 9 siyasetçinin Ülke ve Diyarbakır özelinde ele aldıkları siyasal, sosyal ve ekonomik faaliyetleri, yasama çalışmaları ve tutuklu bulundukları Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanınca yargılanmalarını inceleyip değerlendirmektir. CHP içinden çıkan farklı seslerin oluşturduğu muhalif grup, Demokrat Partiyi kurarak 1950 seçimlerinde, aralıksız 27 yıl süren, CHP yönetimine son verip iktidara oturmuştur, 1954 ve 1957 seçimlerini de zaferle kazanıp iktidar koltuğunu korumuştur. Ancak on yıllık siyasi varlıkları 27 Mayıs 1960 ihtilaliyle son bulmuştur. Demokratlar Yassıada'da kurulan Yüksek Adalet Divanı tarafından Ada mahkemesinde yargılanıp hapis cezasına çarptırılmışlardır. Türkiye Cumhuriyeti'nin yakın siyasi tarihinde CHP-ordu-basın üçlüsü etkili bir rol oynamıştır. Özellikle ülkedeki darbe gibi teşebbüslerde TSK başrolü üstlenmiştir. Ülkenin bir buhran ve kargaşanın içinde olduğunu düşünen Türk ordusu, kendince aksaklıkları gidermek adına iktidara müdahale etmekten geri durmamıştır. Bu doğrultuda Cumhuriyet tarihindeki ilk müdahalesini 27 Mayıs ihtilaliyle gerçekleştirmiştir. Darbenin akabinde muhalefet ve basın, Demokratları karalama siyaseti güderken 1960 Darbesini gerçekleştirenler kahraman olarak anılmıştır. Anahtar Kelimeler: Demokrat Parti, TBMM, Diyarbakır Milletvekilleri, Ordu, 27 Mayıs, Yassıada
Demokrat Parti döneminde Siirt milletvekilleri ve siyasi faaliyetleri
Türkiye Cumhuriyetinin moderenleşme ve demokratikleşme sürecinin en hassas dönemlerinden biri olan Demokrat Parti safhasının Türkiye siyasi hayatında mühim bir rol oynadığı aşikardır. Bu süreçte siyasi, iktisadi ve sosyal bağlamda merkez-taşra ilişkilerinin sağlam temeller üzerine tesis edildiği, halk iradesinin mecliste temsil gücünün arttığı ve çağdaş devletlerin müreffeh seviyelerine ulaşılması noktasında pek çok önemli adımın atıldığı bilinmektedir. Bununla birlikte Türkiye siyasi hayatının en sancılı ve buhranlı hadiselerinin yaşandığı süreç olarak da izah edilmektedir. Bu kritik süreçte merkez kadar taşrada temsil hakkını kazanan milletvekillerinin Türkiye siyasetinde oynadıkları roller dikkate şayandır. Vekilliğin yanı sıra bakanlık görevlerini de icra eden DP milletvekillerinin azmi ve gayreti yadsınamaz. Bu düşünceden hareketle çalışmada; Anadolu'nun kadim şehirlerinden olan Siirt'in DP döneminde seçilen milletvekillerinin siyasi faaliyetleri üzerine odaklanılmıştır. İncelenen dönem kapsamında gerçekleşen seçimlerin Siirt'teki yansımaları irdelenmiş, seçilen milletvekillerinin dönemin ülke sorunlarına karşı olan tutumları incelenmiş ve bilhassa Siirt'in sosyal, iktisadi, bayındırlık ve eğitim ihtiyaçlarına yönelik ortaya koydukları politik tavırlar analiz edilmiştir. Araştırmada tarih biliminin gerektirdiği ilmi usuller çerçevesinde literatür ve arşiv kaynakları kullanılmıştır. Bunlardan elde edilen bulgular araştırmanın hedefleri doğrultusunda işlenmiştir. Çalışma, yakın dönem Siirt siyasi tarihine katkı sunması açısından ve konuyla alakalı araştırmalara referans olması açısından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Demokrat Parti, Siirt Milletvekilleri, Siirt.
Zafer gazetesi penceresinden Demokrat Parti dönemi'nde Ankara (1950-1960)
1946'da kurulan Demokrat Parti'nin 14 Mayıs 1950 seçimlerini kazanmasıyla Tek Parti iktidarı sona ermiştir. Siyasi iktidarın değişimi Türkiye'de birçok alanda yaşanacak değişimin de habercisidir. Demokrat Parti'nin dışa dönük ve liberal ekonomi politikası, kırdan kente göç ve kentlerin giderek artan nüfusu Demokrat Parti Dönemi'nin temel belirleyicileridir. İmar ve inşa faaliyetleri ise Demokrat Parti için kullanışlı bir propaganda alanıdır. Ankara, 1950'li yıllarda Demokrat Parti'nin modern şehircilik kurgusunun baş aktörü ve bu yıllarda yurdun diğer şehirlerine yayılacak imar ve inşa hareketlerinin başladığı yer ve bu alanda sürdürdüğü çalışmalarının temsil edildiği şehirdir. Bu çalışmada Ankara'nın Demokrat Parti iktidarı döneminde geçirdiği değişime odaklanılmaktadır. Çalışmanın sınırını 1949'dan 27 Mayıs 1960 darbesine dek Ankara'da Demokrat Parti sözcüsü olarak yayımlanan Zafer gazetesi çizmektedir. Çalışmada Zafer gazetesi, Ankara merkeze alınarak incelenmiştir. Gazetede yer alan Ankara'ya dair haberler, köşe yazıları, siyasilerin demeçleri, radyo konuşmaları ve görseller değerlendirilmiştir. Çalışmanın başlıkları gazetedeki bu verilerin içeriğine göre belirlenmiş, gazetenin sütunlarında Ankara'ya dair yıllara yayılarak gündemde kalan konular dikkate alınmıştır. Bölümlerin her birinde ilgili konuya dair Zafer'de yer alan tek parti dönemine yönelik eleştirilere de yer verilerek dönemin iktidar ve muhalefet partileri arasında Ankara üzerinden başlayan tartışmalara ayrıca değinilmiştir.
İktidar ve başkent: Değişim ve süreklilik çerçevesinde Ankara'da şehircilik (1946-1960)
"İktidar ve Başkent: Değişim ve Süreklilik Çerçevesinde Ankara'da Şehircilik (1946- 1960)" başlıklı yüksek lisans tez çalışması kapsamında çok partili hayata geçiş ve sonrasında Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle Ankara'nın şehircilik bakımından geçirdiği değişim ve sürekliliklerin çerçevesi çizilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla Cumhuriyet Halk Partisi iktidarıyla mukayeseli bir inceleme yürütülmüştür. Çalışma boyunca iktidarların siyasi karakterlerinin başkentlere yansıdığı ve dolaylı olarak da başkentler üzerinden okunabileceği kabul edilmiştir. Ankara başkent ilan edildiği andan itibaren Cumhuriyet rejiminin başarısının simgesel gösterim alanı olarak kurgulanmıştır. Bu kurgu ülkenin kurucu partisi Cumhuriyet Halk Partisi tarafından oluşturulmuş ve yıllarca yine aynı iktidar tarafından şekillendirilmiştir. 1950 yılı itibariyle iktidara gelen Demokrat Parti'nin başkent Ankara'ya yaklaşımı çeşitli açılardan CHP yönetimiyle değişiklik göstermiş ya da süreklilik arz etmiştir. Bu kriterler sorgulanırken kentin ana aksı Atatürk Bulvarı temel alınarak özellikle Ulus ve Kızılay merkezlerine yoğunlaşırmıştır. Ayrıca genel literatür içerisinde 1950 öncesi Ankara'sına dair kapsamlı çalışmalar yer almakla birlikte 1950 sonrasına dair çalışmaların görece yetersizliği giderilmeye çalışılmıştır. Değişim ve süreklilikler incelenirken bir taraftan da Demokrat Parti iktidarının Ankara özelinde şehircilik faaliyetlerinin neler olduğunu ortaya konulmuştur. Anahtar Sözcükler: Ankara, Başkent, Ulus, Kızılay, Atatürk Bulvarı, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti, Değişim, Süreklilik.
Tek Parti Dönemi halkçılığından Demokrat Parti popülizmine geçiş: Türkiye'de merkez sağın oluşum dinamikleri ve popülizm
Popülizm dünya siyasetinde sahneye çıktığı yıllarda, Osmanlı' da da Meşrutiyet döneminde halkçılık olarak yankı bulmuş, Ziya Gökalp tarafından Durkheim'ın dayanışmacı toplum teorileri ve solidarizmin bir bileşimi olarak geliştirilen halkçılık fikirleri, zamanla devletin resmi ideolojisi haline dönüştürülmüş, cumhuriyetin kuruluşundan sonra bu fikirler, CHP' nin Altı Ok olarak adlandırılan ilkeleri arasında "halkçılık" olarak kendine yer bulmuş ve bir dönem Anayasa' da da yer almıştır. Halkçılık, popülizmin Türkçe karşılığı olsa da, CHP'nin halkçılık ilkesinde sunduğu fikirler tamamen nev-i şahsına münhasır olmuştur. Popülist politikalara tam bir tezat olarak, halkın kitlesel desteğine dayanmadan, ülkeyi gelişmiş Batı medeniyetleri seviyesine çıkarma ülküsüne dayanarak, halk adına hareket eden seçkinci ve idealist bir hareketle hayata geçirilen CHP' nin halkçı fikirleri, çok partili döneme geçiş sürecinde DP popülist hareketinin yükselişinin gölgesinde kalmıştır. DP, örgütlenmemiş ve o döneme kadar sesini siyaseten duyuramamış olan emekçi ve köylü kesimi, diğer muhalif kesimlerle birlikte CHP yönetimine karşı bir çatı altında toplamayı başararak iktidarı ele geçirmiştir. Tanzimatla başlayan siyasi elitteki büyük zihniyet değişimi, hanedandan halka yönelim süreci, halkın bizzat siyaset sahnesine çıkmasıyla farklı bir boyuta taşınmıştır. CHP halkçılığının yerini DP popülizmine bıraktığı bu dönem, aynı zamanda Türk siyasetinde merkez sağın temellerinin atıldığı dönem olmuştur.
Demokrat Parti dönemi tutan – tutmayan devrimlerin tartışması ve sonuçları
Bu tez çalışmasının amacı, 1923'te kurulan Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin en ana unsurlarından olan devrimlerin 1950'li yıllardaki Demokrat Parti dönemi iktidarında da ne kadar devam ettirilebilip, ettirilemediğidir. Hangi devrimlerin hayatını sürdürdüğü, hangi devrimlerin ise tasviye süreci yaşadığı incelenecektir. Cumhuriyet'in kuruluşunun ardından toplumun en önemli dayanağı olan devrimler, altı ilke Mustafa Kemal Atatürk tarafından hayata geçirilmiştir. Bu altı ilke, kurucu parti olan Cumhuriyet Halk Partisi'nin de altı ok olarak sembolü olmuştur. İlk başlarda toplumun belirli kesimlerince kabul gören bu devrimler, 1923-1938 Kemalist dönem olarak adlandırılan Cumhuriyet'in kuruluşundan Atatürk'ün vefatına kadar olan bu dönemde etkisini daha geniş tabana yaymayı başarmıştır. Ancak Atatürk'ün vefatının ardından Kemalist rejimin devrimleri zamanla duraklama devri yaşamaya başlamıştır. İsmet İnönü döneminde 1946 yılında çok partili hayata geçilmesinin ardından çokça tavizler verilmeye başlanmıştır. İktidarın korunabilmesi adına özellikle laiklik ilkesini sekteye uğratacak hamleler yapılmış, milli ekonomi modelini oluşturan devletçilik ilkesine uymayan bazı uygulamalar gerçekleştirilmiştir. 1950 yılında Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle birlikte ise bu devrimlerin içi iyice boşaltılmaya başlanmıştır. Özellikle laiklik, cumhuriyetçilik ve de devletçilik ilkelerinden çokça ödünler verilmiştir. Bu süreçte bu devrimler, tasfiye sürecine doğru ilerlemiştir. Bu devrimlerin toplumu yansıtmadığı iddia edilmiş, topluma mal olan ve de olmayan devrimler diye ikiye ayrılır hale getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet Halk Partisi, İsmet İnönü, Demokrat Parti, Atatürk Devrimleri
Türkiye'de 1950-1960 dönemi demokratikleşme süreci
Eski Yunan'da ortaya çıkan demokrasi kavramı, Amerikan ve Fransız devrimlerinden sonra toplumların gündemini teşkil eden en önemli konulardan biri olmuştur. Dönem koşullarına ve ülkelere göre değişiklik gösteren demokratikleşme süreci, Türk demokrasi tarihinde oldukça zorlu bir süreçten geçmiştir. Kurtuluş Savaşı döneminde saltanatın kaldırılmasıyla birlikte cumhuriyetin ilan edilmesi ve 1945 yılına kadar hedefine ulaşmamış olsa da çok partili hayata geçiş denemeleri Türkiye Cumhuriyeti'nin demokrasi isteğini açıkça ortaya koymuştur. 14 Mayıs 1950 seçimleri ise Türk demokrasi tarihinin önemli bir dönüm noktası olmuş ve 1946 yılında kurulan Demokrat Parti, 27 yıl aralıksız iktidarda olan Cumhuriyet Halk Partisi'nin yerini almayı başarmıştır. Kurulduğu günden itibaren dikkatleri üzerine çeken Demokrat Parti, 1950-1960 yılları arasında arka arkaya üç seçim kazanarak 10 yıl iktidarda kalmıştır. Türkiye'nin siyasi tarihi açısından büyük önem taşıyan bu yıllarda Demokrat Parti'nin muhalefet ve basın ile olan ilişkileri sıklıkla tartışılmıştır. Özellikle iktidarlığının son döneminde bu ilişkilerde yaşanan gerginlik 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesine zemin hazırlamış ve Demokrat Parti'nin iktidarlığını darbe sonucu kaybetmesi Türkiye'nin demokratikleşme sürecinde olumsuz etkiler bırakmıştır. Bu bağlamda, 1950-1960 döneminde gerçekleştirilen siyasi ve hukuki faaliyetler başta olmak üzere demokrasinin gelişimi ve sürekliliği adına önem arz eden iktidar-muhalefet ilişkileri ve basına yönelik uygulamalar çalışmada ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Demokrasi, Çok Partili Hayata Geçiş, İktidar, Muhalefet, Basın, 27 Mayıs 1960 Askeri Müdahalesi
Çok partili döneme geçişte demokratikleşme çabaları
II. Dünya Savaşı'nın Türkiye Cumhuriyeti ve dünya tarihinde yarattığı etkileri bakımından ayrı bir yeri vardır. Çünkü bu savaş, demokrasi cephesinin zaferi ile sonuçlanmıştır. Faşist-totaliter tek parti yönetimine dayalı ülkelerin yenilmeleri demokrasiyi yükselten değer haline getirmiştir. Demokratik sistemlerin yükselişe geçtiği bir dönemde Türkiye de buna kayıtsız kalmamıştır. Türkiye'de 1923-1946 yıllarında tek siyasi parti olarak Cumhuriyet Halk Partisi yer almıştır. Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümünün ardından parti içerisinde önemli değişiklikler yapılmış ve İsmet İnönü'nün Milli Şef olmasıyla da tek parti ideolojisi etkin bir hal almıştır. Bu dönemde yapılan bazı antidemokratik kanun ve uygulamalar, toplum üzerinde sosyo-ekonomik açıdan büyük sarsıntılara ve iktidara karşı toplumsal bir muhalefete sebep olmuştur. Savaşın ardından ülke içinde ve dışında meydana gelen gelişmeler çok partili demokratik rejime geçişi zorunlu kılmıştır. Bu şartlar altında kurulan Demokrat Parti, belli bir süre iktidarın hoşgörüsüyle karşılanmıştır. Ancak muhalefetin hızlı örgütlenmesi ve 1946 seçimlerindeki başarısı iktidarın tutumunu sertleştirmiştir. Çok partili hayata geçildikten sonra özellikle muhalefet, antidemokratik kanunlar açısından iktidarı eleştirmiş ve köklü değişiklikler yapılmasını istemiştir. İktidar partisi ise, halkın desteğini yeniden kazanabilmek adına bu uygulamaları değiştirme ve kaldırma yoluna gitmiştir. Bu çalışma, Türk siyasal hayatında özellikle savaş sonrası başlatılan demokratikleşme hareketlerinin nedenlerini, sonuçlarını ve toplum üzerindeki tesirlerini incelemek üzere hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Demokrasi, Çok Partili Hayat, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti, Milli Şef.
Demokrat Parti Dönemi'nde İstanbul'da sosyo-kültürel değişim
Türkiye'de 1950 seçimleri sonrası Demokrat Parti'nin iktidarda olduğu yeni bir dönem yaşanmıştır. 1950-1960 yılları arasında Demokrat Parti yönetiminde İstanbul, sosyo-kültürel açıdan önemli değişimlere uğramıştır. Siyasi açıdan Amerika ve Batılı ülkelerle yakınlaşma politikasının yaşanması sosyal ve kültürel yönden gelişmelerin ortaya çıkmasında etkili olmuştur. Özellikle İstanbul'da bu değişimin oldukça belirgin bir şekilde hayata geçirildiğini görüyoruz. 6-7 Eylül 1955 olayları sonrasında İstanbul sosyo-kültürel anlamda büyük değişimlere uğradı. Gayrimüslim vatandaşlarımızın başka ülkelere gitmesi neticesinde belirgin bir boşluk oluştu. Hükümet, konu ile ilgili önlemler almaya çalışarak, zararların karşılanması için çalışmalar başlattı. Yine de bu vatandaşlarımız özellikle de Rumların bir bölümü olaylardan önemli ölçüde etkilendi. Ellili yıllarda İstanbul moda, sanat ve alışveriş merkezi olarak ön planda yer almaya devam etmiştir. Dünya modasının yakından takip edildiği bu dönemde kadın dergileri belirleyici rol oynadı. Bu dönemde yeme içme kültüründe de bazı değişimler görüldü. Müzik, sinema ve tiyatro gibi alanlarda da İstanbul ellili yıllarda değişimin rahatlıkla gözlenebildiği bir şehir olarak karşımıza çıkmaktadır. Ellili yıllarda sanat dâhil pek çok alanda Batı'nın sanat anlayışından etkilenmiş olmakla birlikte geleneksel değerlerinde muhafaza edilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. Ellili yıllarda İstanbul'un nüfusunun artması birçok sorunu da beraberinde getirdi. Aynı zamanda şehrin modernleşmesi ve dikkat çekici tarihi eserlerin ön plana çıkarılması için imar faaliyetlerinde bulunuldu Bu dönemde sosyal ve kültürel açıdan Amerika'nın ve Batı kültürünün etkisi değişimde belirleyici rol oynamış olsa da Türk kültürüne ait değerlerin de muhafaza edilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. Adnan Menderes ve Demokrat Parti iktidarı bazı eksiklikler yaşanmış olsa da modernleşmeyi ve gelişimi büyük ölçüde desteklemiştir. Bu çalışma Demokrat Parti döneminde İstanbul'da sosyo-kültürel açıdan yaşanan değişimleri etkileyen faktörleri, gelişmeleri ve sonuçlarını incelemek üzere hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler :Adnan Menderes, İstanbul, Demokrat Parti Dönemi, 1950-1960.
Çok partili dönemde Malatya'da siyasi hayat (1946-1960)
Üç kıta arasındaki ticaret ve kültür alışverişlerinin yapıldığı yolların kavşak noktasında bulunması, Malatya'nın tarihi ve kültürel önemini artırmıştır. Bu özelliği Malatya'yı tarihin her döneminde önemli kılmış ve dikkatleri hep üzerine çekmiştir. Doğal, tarihi ve kültürel bereketi ile yıllar boyunca tarih sayfalarında önemli bir yer edinen Malatya siyasi kimliğiyle de önemli bir yere sahiptir. Cumhuriyetin ilanından sonra Malatya Türkiye'nin diğer şehirlerinden farklı olmayan modernleşme süreci geçirmiştir. Bu süreçte mühim sosyal, kültürel vs. değişmeler yaşanmıştır. Türkiye'nin yaşadığı modernleşme sürecinin şehirler esas alınarak mukayeseli ortaya konulması gerekmektedir. Malatya uzun yıllar boyunca CHP yönetiminde kalmıştır. 1950, 1954 ve 1957 seçimlerinde yurt geneli hâkimiyet DP geçmişse de bu durum Malatya'da tam tersidir. Malatya'nın CHP denetiminde bulunması hiç şüphesiz İsmet İnönü faktörünün açık bir sonucudur. 3 Haziran 1946'da yapılan Belediye seçimlerinde CHP'li bir adayın kazanması DP'nin Malatya için çok fazla emek sarf etmesi gerektiğini açıkça gösteriyordu. Nitekim 1950 genel seçim sonucuna baktığımızda DP'nin tek bir aday bile çıkaramamasına karşılık CHP'nin bütün adaylarının kazanması tezimizi destekler niteliktedir. 1954 ve 1957 genel seçimlerine bakıldığında Malatya'da ki CHP üstünlüğü 1960'a kadar kendini korumuştur. DP'nin yaptığı faaliyet yurt geneli kendini göstermiş ise de bu durum Malatya'da eksik kalmıştır. DP Malatya Gençlik Kolu çalışmaları da yetersiz kalmış muhtarlık seçimleri, Belediye seçimleri ve ardından gelen 1957 seçimleri de CHP üstünlüğüyle sonuçlanmıştır. Bu üstünlük 1957 seçiminin ardından giderek azalmaya başlamış, özelliklede 1960'lara doğru CHP'nin ciddi bir oy kaybına uğradığı belirlenmiştir. Peşi sıra gelen istifalar, CHP içindeki dalgalanmalar ve özellikle CHP'li kimi şahısların partiyi kendi menfaatleri uğruna kullanmaları halkın partiye olan güvenini sarsmıştır. 1946 ile başlayan çok partili dönem 27 Mayıs 1960 darbesiyle beraber çok farklı bir boyut kazanmış ve Türkiye demokrasi ve siyaset adına yeni bir yapıyla karşı karşıya kalmıştır. Anahtar Kelimeler: Malatya, Demokrat Parti, Cumhuriyet Halk Partisi, Çok Partili Dönem, Seçim. Sayfa Sayısı: 118 Tez Danışmanı: Doç. Dr. Mehmet PINAR
Demokrat Parti döneminde Diyarbakır'da asayiş politikaları
Diyarbakır, tarihin her döneminde kültürel kaynaşmaların geçiş noktası olmuş ve bu durum Diyarbakır'a önemli bir kimlik kazandırmıştır. İlkçağ medeniyetlerine ev sahipliği yapmış ve aynı zamanda kültür alış-verişinin sağladığı avantajla bölgede uzun süre varlığını devam ettirmiştir. Diyarbakır, bu özelliği günümüze kadar sürdürmüş ve günümüzde de önemli bir merkez olma özelliğini korumaya devam etmektedir. Bu bağlamda Diyarbakır, Demokrat Parti (DP) iktidarı için önemli bir şehir olarak görülmüş ve durum partinin Diyarbakır'daki yapılanma faaliyetlerine ayrıca önem vermiştir. DP, on yıllık iktidarı boyunca Diyarbakır'da önemli çalışmalar gerçekleştirmiştir. Özellikle önceki dönemlerden farklı bir siyaset izleyen DP, bu bölgeleri kazanmanın daha uygun olacağı düşüncesiyle hareket etmiş ve genel olarak parti siyasetinin izlemiş olduğu politika olmuştur. Diyarbakır bağlamında on yıllık süre içinde DP'nin halkın huzur ve güvenliği açısından uygulamış olduğu politikalar partinin uzun bir süre daha varlığını korumasına katkısı olmuştur. Bu çalışmada DP'nin Diyarbakır'daki faaliyetleri ve çalışmaları neticesinde alınan sonuçlar incelenmiştir. Özellikle konunun esas kısmını oluşturan asayişin sağlanması noktasında DP'nin izlemiş olduğu politika sayesinde kendine taraftar toplaması oldukça önemli bir kazanım sağlamıştır. Diyarbakır özelinde DP dönemi güvenliğin sağlanmasına yönelik olarak devletin almış olduğu tedbirlerin halk üzerinde etkisi ve bu etkinin DP'nin bu bölgede aktif bir siyaset izlemesini sağlamıştır. Bu bağlamda cinayet, kaçakçılık, yaralama, uyuşturucu ile mücadele DP'nin en önemli çalışmaları arasında gösterilebilir. Asıl amaç halkın huzur ve güvenliğinin sağlanması olmuştur. Bu çalışmada 1950-1960 yıllarını kapsayan DP iktidarının Diyarbakır üzerindeki etkisi araştırılmış ve dönemin çalışmaları özellikle yerel basının konuya yaklaşımı ışığı altında bu konunun aydınlatılmasına çalışılmıştır.
Belediye Başkanlığından Yassıada'ya bir yaşam öyküsü M. Rauf Onursal (1909-1974)
Rauf ONURSAL, Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde Kütahya'da dünyaya gelmiş ve yetişme döneminde devletin yıkılışını görmüştür. Cumhuriyetin kurulduğu tarihte henüz 14 yaşında olan Onursal, üniversite öncesi eğitimini doğduğu şehir olan Kütahya'da aldıktan sonra Ankara Hukuk Fakültesine başlamış ve 4 yıllık bir eğitimden sonra avukat olarak mezun olmuştur. Siyasi hayatına CHP içinde başlayan Onursal, çok partili hayatın başlamasıyla 47 yaşında Demokrat Parti'ye katılmıştır. Bu çalışmamızda Rauf Onursal'ın hem aile hayatı hem de siyaset hayatı yapılan araştırmalar sonucu ortaya konmuştur. Demokrat Parti'de ilçe yönetimi ile başlayan görevi daha sonra il yönetimi, il ikinci başkanı, il başkanı, belediye başkanı, milletvekili ve Genel İdare Kurulu Üyeliği ile devam etmiştir. Rauf Onursal, hem muhalefette hem de iktidarda iken CHP'ye karşı sert söylemleri ile ön plana çıksa da kendisi iyi bir idareci olarak tarihe geçmiştir. Belediye Başkanlığı esnasında ortaya koyduğu çalışmalar takdire şayandır. Bu çalışma, Rauf Onursal'ın özelinde Demokrat Parti'nin, Türkiye'nin çehresini nasıl değiştirdiğinin ortaya konması amacını taşımaktadır. 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi ile Yassıada'da yargılanan Demokrat Partililer arasında yer alan Rauf Onursal, Anayasayı İhlal, Demokrat İzmir Gazetesinin Tahribi, Vatan Cephesi ve Gayrı Meşru Servet İktisabı Davaları ile yargılanmış ve sonucunda müebbet hapis cezası alarak Kayseri Cezaevi'ne gönderilmiştir. Hastalığı sebebi ile 4 yıl sonra serbest bırakılan Rauf Onursal, cezaevinden sonra siyaset ile ilgilenmemiştir. 23 Ağustos 1974 tarihinde kendi evinde geçirdiği kalp krizi sonucu vefat etmiştir.
General Fahri Belen'in hayatı, siyasi faaliyetleri ve eserleri (1892-1975)
General Fahri BELEN (Mehmet Fahrettin Belen), Osmanlı Devleti'nin son zamanlarında Bolu'da dünyaya gelmiş olup Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne geçişi bizzat yaşamış, tek partili dönemi görmüş çok partili hayatta ise aktif rol almış bir komutan ve siyasetçidir. Bir asker olarak Balkan ve Çanakkale savaşlarına katılmış, Kurtuluş Savaşı'nda önemli bir rol oynamıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin IX. ve X. Döneminde Bolu Milletvekili olarak görev almış, IX. Dönemde kısa bir süre Bayındırlık Bakanlığı yapmıştır. Yaşadığı tüm siyasi ve askeri tecrübelerini yazıya dökerek ardında birçok eser bırakmıştır. Bu tezde Fahri Belen'in kişiliği, ailesi, eğitim hayatı, askeri, siyasi faaliyetleri ve eserleri derin bir araştırma içerisinde ele alınmıştır. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Fahri Belen'in hayatı, ailesi, aldığı eğitim, askeri hayatı ve vefatına yer verilmiştir. Yine aynı bölümde askeri anılarından, çevresinden ve fikirlerinden söz edilmiştir. İkinci bölümde Fahri Belen'in siyasi faaliyetleri anlatılmıştır. Bu süreçte Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde yaptığı konuşmalardan, kendi anılarını ve görüşlerini yazdığı eserlerinden faydalanılmıştır. Üçüncü bölümde Fahri Belen'in yayımlanmış kitapları ve makaleleri bulunmaktadır. Fahri Belen'in ölümünün ardından yazılanlara da yine bu bölümde yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Fahri Belen, Milli Mücadele, Demokrat Parti, Biyografi, Bayındırlık Bakanlığı
Cumhuriyet Dönemi hükümetlerinin kültür politikalarında müziğin yeri ve önemi (1938-1980)
"Cumhuriyet Dönemi Hükümetlerinin Kültür Politikalarında Müziğin Yeri ve Önemi (1938-1980)" başlıklı doktora çalışmasında 1938'den başlayarak 1980'li yıllara kadar Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kültür politikaları içerisinde müziğin işlevi ve siyasi perspektiften müziğe atfedilen önem ele alınmıştır. Kültürel gelişimin toplumun küresel ölçekli gelişmesinin en önemli parçası olması, bu gelişmenin yöntemsel olarak kültür politikalarından geçmesi ve kültür politikalarını besleyen en önemli kaynaklardan biri olan müzik politikaları ise tezin çıkış noktasını oluşturmuştur. Çıkış noktasını müzik politikaları oluştursa da tezin zaman aralığı içinde değinilen tüm konular Cumhuriyet'in dayandığı tarihsel ve düşünsel altyapı ile birlikte incelenmiştir. Hazırlanan çalışma, dört ana bölümden oluşmuştur. Birinci bölüm, "İsmet İnönü Dönemi Kültür Politikaları İçerisinde Müzik 1938-1950" başlığını taşımaktadır. Bu bölümde, 1938'de Mustafa Kemal Atatürk'ün ebediyete intikal etmesi ve İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanı seçilmesiyle başlayan ve Türk siyasi tarihine "İnönü Dönemi" ya da "Milli Şef Dönemi" olarak geçen zaman dilimi incelenmiştir. İnönü'nün cumhurbaşkanı olmasıyla Atatürk Dönemi'nde üzerinde önemle durulan milli kültür'ün özellikle II. Dünya Savaşı öncesi hümanist kültüre yönelmesi, İnönü'nün şahsi müzik ilgisi ve müzisyenlere yönelik destek ve düşünceleri, İnönü Dönemi'nin hükümet programlarında müzik politikaları, yine bu dönemde devletin sanat ve müziğe yönelik yaptığı teşvikler ve müzikal çalışmalar ile II. Dünya Savaşı sonrası kurulan yenidünya düzeninde müzikal etkinlik ve festivallerin birer propaganda aracına dönüşmesi ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümü, "Demokrat Parti Dönemi Kültür Politikalarında Müzik 1950-1960" başlığında yazılmıştır. Bu bölümde, Demokrat Parti'nin (DP) 1950 seçimleriyle iktidara gelmesi, DP hükümet programlarında kültür ve müzik, DP iktidarı ile değişen sosyo-ekonomik ve demografik yapının müziğe yansıması, döneme damgasını vuran sanatçılar ve yine bu dönemde güzel sanatlar ve müzik ile ilgili çıkarılan yasalara yer verilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde, 27 Mayıs 1960 darbesiyle başlayan ve 12 Mart 1971 muhtırası ile sona eren 11 yıllık zaman aralığı incelenmiştir. İki darbe arasında kalan bu dönemde, Türkiye'de değişen sosyo-kültürel yaşam, TRT ve Devlet Opera ve Balesi gibi kültür ve müzik kurumlarının yapılanmaları, dönemin hükümet programlarında müzik politikaları ve I. Beş Yıllık Kalkınma Planı içinde müziğe dair uygulamalar yer almıştır. Çalışmanın dördüncü ve son bölümü ise "1971-1980 Dönemi Kültür Politikalarında Müzik" başlığını taşımıştır. Bu bölümde de 12 Mart sonrası dönemde Türkiye'de toplumsal ve kültürel hayata yer verilmiş, dönemin müzik politikaları Devlet Sanatçılığı yasası, Kültür Bakanlığı'nın yapılanması ve ilk Türk Müziği Devlet Konservatuvarının kurulması örnekleri üzerinden ele alınmıştır. Ayrıca dönemin hükümet programlarında müzik politikalarına değinilmiş ve II. Beş Yıllık Kalkınma Planlarında müzik konusu tartışılmıştır. Hazırlanan doktora çalışmasında, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Zabıt Cerideleri, Resmi Gazete gibi arşiv ve resmi kaynaklardan yararlanılmıştır. Ayrıca, döneme ait süreli yayınlar, dergiler, yıllık ve raporlar özellikle birinci el kaynaklar kullanılmıştır.
Demokrat Parti Dönemi Türkiye-Irak ilişkilerinde A.B.D. etkisi (1950-1960)
Bu çalışma Demokrat Parti Dönemi'nde Türkiye'nin Irak ile kurduğu ittifak ilişkilerine, Soğuk Savaş'ın başlamasıyla hegemon güç haline gelen ABD'nin etkisini ele almak maksadıyla hazırlanmıştır. Soğuk Savaş'ın başlamasıyla Sovyetler Birliği'nin bölgede yayılmasını engellemek isteyen ABD, bölge ülkelerini yeni oluşumlar için teşvik etmiştir. Bu oluşumlardan biri olan ve kısaca Ortadoğu Savunma Sistemi olarak adlandırılan planlardan ortaya çıkan Ortadoğu Komutanlığı, Orta Doğu Savunma Organizasyonu, Kuzey Kuşağı ve Bağdat Paktı'nın kuruluş nedeni Sovyet tehdidini önlemektir. Ancak zaman içerisinde bölge ülkeleri ve küresel güçlerin çıkarları çerçevesinde yönlendirmeye çalıştığı yapılara dönüşmüşlerdir. Konunun seçilme sebebi; ABD'nin kendi oluşturduğu ve tüm planlama aşamasında yer aldığı Ortadoğu Savunma Sistemi'nin hayata geçirildiği Bağdat Paktı organizasyonuna üye olmamasının arkasında yatan nedenleri incelemektedir. Çalışmanın ana konusu iki ülke arasındaki ilişkiler üzerinde ABD'nin etkisi olduğu için Türkiye ve Irak arasındaki kültürel ve ekonomik ilişkiler tezin kapsamı dışında bırakılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular ışığında Demokrat Parti Dönemi'nde Türkiye ve Irak ilişkilerinin ittifak içerisinde olma seviyesine çıkmasında ABD'nin doğrudan etkisi bulunduğu görülmektedir. Ancak aynı etki Bağdat Paktı ve iki ülkenin Orta Doğu politikasının çöküşünde de başat rol oynamıştır. ABD'nin Mısır ve Arap milliyetçiliği karşısındaki çekingen pozisyonu ve İngiltere'ye verdiği tavizler bölgedeki tüm projelerin kendi hakimiyetinden uzaklaşmasına yol açmıştır. Bu durumdan en çok etkilen iki ülke olan Türkiye ve Irak tüm çabalamalarına rağmen Bağdat Paktı'nı güçlendirememiştir. İki ülkenin tarihsel devamlılıklarından kaynaklanan Musul Sorunu, Misak-ı Milli ve Hatay'ın Türkiye'ye katılımı konularındaki görüş ayrılıkları devam etmekteydi. Ayrıca kendi aralarında Suriye'de izlenecek politika konusunda da fikir ayrılıkları bulunmaktaydı. Tüm bu problemlere İngiltere'nin Süveyş Krizi sürecindeki davranışları ve ABD'nin Bağdat Paktı'na gerekli desteği vermek yerine daha tarafsız kalma isteği eklenince ilişkiler daha karmaşık bir hal almıştır. Çalışma da ek olarak Orta Doğu'daki krizlerin Bağdat Paktı'ndan kaynaklanmadığı ve Irak'ın iç sorunlarının Bağdat Paktı'nın ilanı nedeniyle değil, Süveyş Krizi ardından daha görünür hale geldiği kanıtlanmaya çalışılmıştır. Tez içerisinde Türkiye'nin Orta Doğu'ya yeniden yönelişinin Sovyet tehdidinden farklı etkenlere sahip olduğu belirtilmiştir. Çalışmada genel olarak Türk, Amerikan ve İngiliz Arşivleri temel alınarak siyasî ve diplomatik ilişkiler karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Dönem boyunca görev yapan Iraklı yöneticilerin hatıratları, Irak'ta yayınlanan gazeteler ve Arapça ikincil kaynaklardan yararlanılmıştır. Böylece bütüncül bir bakış açısı ile ABD'nin bölgesel politikasının Irak-Türkiye ilişkilerine yansıması ve yarattığı sorunlara açıklık getirmek hedeflenmiştir.
İngiliz kamuoyunda Demokrat Parti ve 27 Mayıs 1960 Askerî Darbesi
Bu çalışmada esas olarak Demokrat Parti'nin iktidar serüveninin İngiliz kamuoyunun gözünde nasıl değerlendirildiği ele alınmıştır. Demokrat Parti'nin iktidar sathı boyunca iç ve dış politikadaki meseleleri büyük bir yekûn tutmaktadır. Bu bağlamda söz konusu meseleler, tarihsel bağlam içerisinde kronolojik olarak ele alınmıştır. Ayrıca söz konusu meseleler tematik olarak değerlendirilmiştir. Demokrat Parti'nin iktidara gelişi, bu iktidar sürecinde yaşadığı sorunlar, seçim zaferleri, yaşadığı siyasi krizler gibi olgular ve son kertede 1960 Askerî Darbesinin İngiliz Kamuoyunda nasıl alımlandığı tematik olarak işlenmeye çalışılmıştır. Büyükelçilik belgeleri ve gazete haberlerinden yararlanılan bu çalışmada ayrıca Türkiye'nin değişen dış politika paradigmasının İngiliz kamuoyundaki yansımalarına da değerlendirilmiştir. İlk bölümde çalışmaya bir giriş havası oluşturmak amacıyla Türkiye'yi çok partili demokrasiye götüren süreç, aynı zamanda söz konusu sürecin iç ve dış politikadaki sebepleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, Demokrat Parti'nin iktidara gelişi, ilk beş yılı sırasında uyguladığı iç ve dış politikalar önce Türkçe kaynaklardan daha sonra bunlara müzahir İngiliz belgeleri ve gazeteleri üzerinden değerlendirilmiştir. Son bölümde ise Demokrat Parti'nin 1955-1960 yılları arasındaki iç ve dış politikadaki meseleleri, daha önceki bölümlerde olduğu gibi hem Türk hem İngiliz kamuoyu gözünden ele alınmıştır. Son kertede ise 1960 Askerî Darbesi İngiliz Kamuoyu gözünde nasıl değerlendirildiği ve darbeye giden sürecin serencamı üzerinde durulmuştur. Varılan sonuç; İngiltere'nin Türkiye'deki meselelere genelde Ortadoğu'da çıkarları doğrultusunda yaklaştığı, demokratik krizleri – 1960 Askerî Darbesi gibi- ilkesel bir mesele olarak ele almak yerine, yukarıda da belirtildiği üzere öz çıkarları bağlamında değerlendirdiği görülmektedir.
Siyasî-sosyal ve ekonomik yönleriyle Diyarbakır (1946-1960)
İnsanlık tarihinin ilk yerleşim yerlerinden biri olan Diyarbakır, ticaret yolları üzerinde yer almış ve birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Diyarbakır'da hüküm sürmüş devletlerin kültürel, sosyal ve ekonomik zenginlikleri günümüze kadar gelmiştir. Bu bağlamda Diyarbakır'ın 1946-1960 yılları arasındaki siyasi, sosyal ve ekonomik yapısı ortaya konulmuştur. Toplam dört bölümden oluşan tezin ilk bölümünde; ilin kısa bir tarihçesi, coğrafi konumu, ilin adı üzerindeki değişiklikler ve nüfus yapısı üzerinde durulmuştur. Tezin ikinci bölümünde; Diyarbakır'da kurulan siyasi partiler ve faaliyetleri, ülke genelinde yapılan dört genel seçimin şehre yansımaları, seçim mitingleri ve propagandaları, seçilen milletvekillerinin doğum yerleri, yaş grupları, eğitim seviyeleri ve meslekleri birinci el kaynaklardan istifade edilmek suretiyle ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tezin üçüncü bölümünde Diyarbakır'ın sosyal ve kültürel alandaki faaliyetleri ve değişimi üzerinde durulmuştur. Eğitim alt başlığında özellikle TÜİK verileri detaylı analiz edilerek şehirde mevcut olan okul, öğretmen ve öğrenci sayıları verilmiştir. Elde edilen veriler tek parti dönemi ve çok partili dönem olarak incelenmiş ve çeşitli karşılaştırmalar yapılmıştır. Bu bölümde ayrıca halk eğitimi, kütüphaneler ve eğitim ile ilgili dernek ve kuruluşlar, Halkevi faaliyetleri, ulaşım, sağlık hizmetleri, spor faaliyetleri, sinema ve tiyatro alt başlıkları da yer almaktadır. Tezin dördüncü ve son bölümünde; Diyarbakır'ın ekonomik faaliyetleri elde edilen veriler ışığında değerlendirilmiştir. Ekonominin tarım ve hayvancılığa dayandığı şehirde bunlara bağlı gelişen sanayi, fabrika, küçük imalathaneler, el tezgâhları, oda, cemiyet ve derneklerin durumu açıklanmıştır. İlde üretimi en fazla yapılan tarım ürünleri ile hayvan türleri tespit edilerek, ülke ve bölge geneli karşılaştırmaları yapılmıştır. Anahtar Sözcükler Diyarbakır, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti, Sosyal ve Kültürel, Ekonomi, Hayvancılık, Tarım.
Çok partili hayata geçiş ve sonrasında Çankırı: Eğitim, kültür, siyasi ve sosyal hayat (1946-1960)
Cumhuriyet tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı olan çok partili hayata geçiş, Türkiye'de birçok dinamikleri değiştiren bir süreçtir. Bu sürecin Türkiye'de olduğu kadar Çankırı'da da nasıl yansıdığı çalışmada ele alınmıştır. Tez, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde 1946 yılına kadar olan Çankırı tarihi genel hatları ile açıklanmıştır. Birinci bölümde Çankırı'nın idari yapısı ve değişimleri ile siyasi hayat başlıkları ele alınmıştır. İdari yapı içerisinde ilçe, bucak, köy teşkilatındaki değişimler, 1946-1960 arasında görev yapan Çankırı valileri ve faaliyetleri ele alınmıştır. Siyasi hayat adı altında Türkiye'de çok partili hayata geçiş süreci ve çalışmamızın zaman aralığında gerçekleşen seçimlerin Türkiye ve Çankırı sonuçları ile Çankırı milletvekillerinin Meclis faaliyetleri incelenmiştir. 27 Mayıs 1960 darbesinin Çankırı'ya yansıması, 1961 anayasa oylaması ve genel seçimi de bölüm içinde ele alınarak sonraki sürecin nasıl ilerlediği hakkında çıkarımlar yapılmıştır. İkinci bölümde Çankırı'da eğitim ve nüfus, CHP ve DP dönemi olarakayrı başlıklandırılmış olup yapılan faaliyetler ve istatistik verileri ışığında, hem kendi içerisinde hem de karşılaştırılarak ele alınmıştır. Üçüncü bölüm Çankırı'da sosyo-kültürel hayat başlığı altında sağlık, ulaşım, dernekler, sinema ve tiyatro, spor ve doğal afetler konuları içinde yaşanan değişim ve gelişimleri kapsamaktadır.
Demokrat Parti döneminde Türk kadını (1950-1960)
Türkiye, II. Dünya Savaşı sonunda demokrasi yanlı tarafı seçmesiyle çok partili hayata geçiş sağlanmıştır. Sonrasında yirmi yedi yıllık Cumhuriyet Halk Partisi iktidarının sona ermesiyle Demokrat Parti iktidara gelmiştir. Siyasi, sosyal, kültürel ve pek çok sahada değişimleri beraberinde getirmiştir. Sosyal unsurlarda bu değişimden etkilenmiştir. Bu unsurlardan etkilenlerden biri de şüphesiz kadınlar olmuştur. Bu çalışmada 1950- 1960 yılları arasında yaşanan köklü değişimde kadının üzerindeki etkisi incelenmeye çalışılmıştır. Hazırlanan tez dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Türk kadının Demokrat Parti iktidara gelmeden önceki kazanımlardan bahsedilmiştir. Kazandığı haklar ve içinde bulunduğu toplumdan kısaca söz edilmiştir. İkinci bölümde kadının Demokrat Parti'yle birlikte siyasi alanda etkisine bakılmış, faaliyetlerine değinilmiştir. Siyasi alan dışında düşüncede etkili olan isimler incelenmiştir. Üçüncü bölüm kadının eğitim hayatındaki etkinliği incelenerek, bilinçli bir kadının çalışma hayatı ve aktif olarak bulunduğu derneklerin faaliyetlerine bakılmıştır. Dördüncü bölüm de ise değişen hayat şartlarında kadının spor, moda, edebiyat, reklamlardaki etkisi ve kendi tipolojisinin değişikliği süreli yayınlardan araştırılarak çıkarım yapılmaya çalışmıştır.
Dönemin Kayseri basınının Demokrat Parti iktidarına bakışı
İletişim, insanlık tarihiyle başlamış, doğal olarak uygarlık geliştikçe iletişim metotları da değişmiş ve gelişmiştir. İnsanlığı iletişim bahsinde arayışlara yönlendiren faktör insanın bilgiye olan ihtiyacıdır. Bundan dolayı bilgi yani haber insan için değerlidir. Öyle ki matbaanın icadıyla başladığını kabul edilen gazetenin varlığı milattan öncesine kadar uzanır. Avrupa basın tarihine nazaran geç ortaya çıkan Türk basın tarihi, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında oluşmaya başlamıştır. Gazetenin yani basının gücünü gören Osmanlı Devleti resmî ilanlarını duyurmak gayesiyle gazete çıkarmış ardından Türk basını hızlı bir gelişme göstermiştir. Türk basını Milli Mücadelenin kazanılmasında etkin propaganda vazifesi üstlenmiştir. Türk basını Cumhuriyet Türkiye'si döneminde de gelişmeye devam etmiştir. Aslında Türk basın tarihi bir anlamda Türk demokrasi tarihidir. Gerçekten de basın, ülkemizin demokratik gelişimine paralel bir gelişim göstermiş ve toplumsal ve siyasî hayatımızın en önemli aktörlerinden birisi durumuna gelmiştir. İkinci Dünya Savaşı'nda tek partili rejimlerin mağlup olması ile demokrasi idaresi bütün dünyayı etkisi altına almıştır. Türkiye de savaş sonrası oluşan bloklaşmada kendisinden toprak talebinde bulunan SSCB önderliğindeki sosyalist doğu bloğuna karşı demokrasi taraftarı ABD liderliğindeki batı bloğu saflarına katıldı ve ardından çok partili siyasi hayata geçti. 1946 yılında Demokrat Parti'nin kurulmuş ve 14 Mayıs 1950 seçimlerinde de iktidara gelmiştir. Demokrat Parti, bu tarihten sonra Adnan Menderes liderliğinde katıldığı her seçimden galip çıkmış ve Cumhuriyet Halk Partisi başta olmak tüm muhalefete rağmen on yıl boyunca kesintisiz iktidarda kalmıştır. Demokrat Parti iktidarı toplumun kamplara ayrılması ve demokrasinin tehlike altına düşmesini bahane olarak gören ordu içindeki bazı subaylar tarafından 27 Mayıs 1960'ta yapılan darbe ile sona ermiştir. Bu tez varlığı 1910 yılına kadar uzanan Kayseri basınının 1950-1960 seneleri arasında çıkarılan Yeni Kayseri, Erciyes Telgraf ve Anadolu gazetelerinin Demokrat Parti iktidarının faaliyetlerine bakışına ışık tutmaktadır. Anahtar Kelimeler: Basın, Demokrasi, DP, Adnan Menderes, CHP, Seçim
Demokrat Parti ve Demokrat Parti Van milletvekilleri
Demokrat Parti'nin 1950 Genel Seçimleri ile iktidara gelmesi Türk siyasi hayatında yeni bir dönemi başlattı. Ülke genelinde hızlı bir şekilde yapılanan ve halkın ilgisini cezbeden DP, Van'da da saygı duyulan isimleri etrafına toplayarak kendisine bir faaliyet alanı oluşturdu. Özellikle uzun yıllar baskılanan konulara karşı hassasiyet göstermesi 1950 ve 1954 yıllarında Van seçim bölgesindeki halkın da dikkatini çekti. 1950 ve 1954 seçimleri ile DP milletvekilli olarak TBMM'ye giren İzzet Akın, Kemal Yörükoğlu, Muhlis Görentaş, Hilmi Durmaz ve Hamit Kartal ise gerek şahsiyetleri gerekse yaptıkları hizmetlerle uzun yıllar isimlerinin iyi anılmasını sağladı.