Captains Courageous adlı eserin Türkçe çevirisi üzerine betimleyici bir inceleme

Bu tezin amacı, Rudyard Kipling'in Captains Courageous (1897) adlı eserinin Türkçe çevirilerinden biri üzerinde kapsamlı bir betimleyici çalışma yürütmektir. Özgün roman, edebiyat ve çeviribilim alanlarında üzerinde yeterince çalışma yapılmamış bir tür olan gençlik edebiyatının ilk örneklerinden biri olarak kabul edilir. Romanın, ayrıca, Türkiye'deki çeviri gençlik ve çocuk edebiyatı dizgelerinde özel bir yere sahip olduğu iddia edilebilir; zira Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan sonra yapılmış tam yirmi altı çevirisi bulunmaktadır. 1928 yılında, harf devriminin hemen öncesinde Kamuran Şerif [Saru] tarafından yapılan ve Arap harfleriyle yayımlanan çeviri, eserin ilk çevirisi olması ve Türk tarihinin en kritik dönemlerinden biri olan erken Cumhuriyet Dönemi'ni temsil etmesi nedeniyle tez kapsamında yürütülecek betimleyici çalışmanın odak noktası olarak seçilmiştir. Betimleyici çalışmanın metodolojisi, Betimleyici Çeviribilim ekolünün önde gelen temsilcilerinin teorik katkıları üzerine temellenmektedir. Çalışmada, çeviri sürecini yönlendiren normları betimlemek için Gideon Toury'nin erek odaklı kuramı (1985) kullanılmış; çevirmenin stratejileri ile erken Cumhuriyet Dönemi'nin baskın ideolojik ve yazınbilimsel eğilimleri arasındaki paralellikleri açıklığa kavuşturmak amacıyla ise Itamaar Even-Zohar'ın Çoğul Dizge Kuramı'ndan (1978) ve Andre Lefevere'nin "patronaj" kavramından (1992) yararlanışmıştır. Betimleyici çalışmanın sonuçları, kaynak ve erek metinler arasındaki eşdeğerlik ilişkisinin genel olarak "kabul edilebilir" olarak tanımlanabileceğini göstermektedir (Toury, 1995, 56). Bununla birlikte, alt düzey kararları dikkate alındığında çevirmenin yeterlilik ve kabul edilebilirlik kutupları arasında ustalıkla hareket ettiği söylenebilir. Elde edilen bulgular, ayrıca, çevirmenin tercihlerinin dönemin poetikasıyla büyük ölçüde uyumlu olduğunu ve dönemin ideolojik eğilimlerinin çevirmenin kararlarında ve söz konusu dönemin önde gelen Türkologlarından biri olan Ahmet Cevat'ın [Emre] çeviri esere yazdığı önsözde de gözlemlenebildiğini ortaya koymaktadır.