Dicle Üniversitesi Tıp Fakultesi Hastanesi Aile Hekimliği Palyatif Bakım Servisinde yatan hastaların klinik özelliklerinin retrospektif değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Bu çalışmada, Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri Aile Hekimliği Palyatif Bakım merkezinde son 2 yıllık sürede palyatif bakım ihtiyacı olan hastaların sosyodemografik özellikleri, yatış tanıları, yatış süreleri, klinik özellikleri, taburculuk durumları ve bunları etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlandı. Sonuçlar eşliğinde hastaların yatış sürelerini ve taburculuk durumlarını etkileyen faktörlerin belirlenerek, değiştirilebilir durumların tespit edilmesi ile gereksiz sağlık harcamalarının önüne geçilmesi, uzun yatışın neden olabileceği mortalite ve morbiditenin önüne geçilmesinin amaçlandığı bu çalışmada elde edilen veriler mevcut ve güncel litaraturler eşliğinde tartışılarak palyatif bakım hizmeti verecek sağlık profesyonellerine yol gösterici bir çalışma olması amaçlandı. Materyal ve Metod: Araştırmanın evrenini Dicle Üniversitesi Tıp Fakultesi Palyatif bakım merkezine 01.01.2018-01.01.2020 tarihleri arasında yatan hastalar oluşturdu. Retrospektif, tanımlayıcı olan bu çalışmaya dâhil edilme kriterlerine uyan 321 hastanın sosyodemografik özellikleri, yatış tanıları, komorbıd hastalık durumları, malignite tanısı ve türü, polifarmasi, enfeksiyon varlığı ve tipi, antibiyotik kullanımı, analjezik kullanımı, bası yarası varlığı, yatış süresi ve taburculuk durumları hastanenin probel sistemindeki kayıtlara ulaşılarak elde edildi. İstatistiksel analizler için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 21.0 (IBM Corp., Armonk, USA) programı kullanıldı. Verilerinin normal dağılıma uyup uymadığı Kolmogorov-Smirnov testi ile kontrol edildi. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metodların (Ortalama±Standart sapma, medyan, sayı, yüzde) yanısıra niceliksel verilerin karşılaştırılmasında ortalamalar arasındaki farkların anlamlılığı için normal dağılım gösteren parametrelerde ikili gruplarda Student t testi, çoklu gruplarda One Way ANOVA testi, normal dağılım göstermeyen parametreler için ise ikili gruplarda Mann Whitney U testi, çoklu gruplarda Krukal Wallis Testi kullanılacaktır. Niteliksel verilerin karşılaştırılmasında ise Ki-Kare (gerekirse Fisher's exact) testi kullanıldı. Parametreler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde normal dağılım gösteren parametrelerde Pearson korelâsyon testi, normal dağılım göstermeyen parametreler için ise Spearman's rho korelâsyon testi yapıldı. Multivaryant analizler için lojistik regresyon modeli kullanılacaktır. Sonuçlar %95'lik güven aralığında ve anlamlılık p≤0.05 düzeyinde değerlendirildi. Bulgular: Araştırmaya alınan 321 hastanın cinsiyet dağılımına bakıldığında 150 (%46,7) hastanın erkek 171 (%53,3) hastanın kadın olduğu tespit edildi. Hastaların yaş ortalaması 69 (18-96 ), yatan kadın hastaların yaş ortalaması 70(24-96), yatan erkek hastaların yaş ortalaması 68(18-88) yaş olup cinsiyetler arasında yaş bakımından istatistiksel açıdan herhangi bir farklılık saptanmadı (p: 0,185). En sık yatış tanıları incelendiğinde; 17,1% ile malignite ilk sırada yer almakta olup ikinci sıklıkta enfeksiyon üçüncü sıklıkta serebrovasküler olay tanıları nedeniyle yatış aldıkları saptandı. 321 hastanın palyatif bakım merkezimizdeki ortalama yatış süresi 9±6,5(2- 33) gün saptandı. Erkeklerde ortalama yatış süresi 9±5,9(2-29) gün iken kadınlarda 9±5,9(2-33) gün olduğu görüldü. Hastaların yatış günü ortanca değerine bakıldığında erkeklerde 10,5 gün, kadınlarda 11,3 gün olduğu saptandı. Cinsiyete göre yatış süresi açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmadı (p:0,526).Yaş ve yatış süreleri arasındaki ilişki korelâsyon analizi ile değerlendirildi. İstatiksiksel açıdan oldukça anlamlı ve pozitif bir korelâsyon saptandı (r: 0,257) (p< 0,001). Erkeklerde yaş ve yatış süresi arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir ilişki saptandı (r:0,257) (p:0,001). Kadınlarda yaş ve yatış süresi arasında istatistiksel açıdan oldukça anlamlı ve pozitif bir korelasyon saptandı (r:0,257) (p<0,001). İncelenen hastaların klinik özellikleri incelendiğinde; 151 (%47) hastada enfeksiyon, 72 (%22,4) hastada bası yarası, 194 (%60,4) hastada anemi tespit edildi. Hastaların 151'inde (%47) antibiyotik kullanımı ve %67'sinde polifarmasi saptandı. Hastaların taburculuk durumları incelendiğinde %81,6'i haliyle taburcu olurken , %5,9'unun başka kliniğe, %10'unun yoğun bakıma transfer edildiği belirlendi. Hastaların %2,5' inin kliniğimizde vefat ettiği görüldü. Sonuç: Palyatif bakım birimine yatan hastaların kaliteli bir yaşam sürdürebilmesi için mevcut hastalıkları ve semptomları, eşlik eden komorbid durumları, nutrisyonel durumları, beslenme desteği ihtiyacı olup olmamaları, bası yaraları ve ağrı durumları iyi gözlemlenip tanımlanarak hastaların hayat kalitesini artıracak tedaviler ve önlemler alınmalıdır. Ayrıca palyatif bakım hastalarının hastanede uzun süre yatışlarının hastanın yararına olup olmadığının iyice değerlendirilmesi gerekmektedir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Palyatif bakım, Yaşam sonu bakım