β-dikarbonil bileşikleri ve enol eterlerin sübstitüsyon reaksiyonları

Yapılan çalışmada 1,3-dikarbonil bileşiklerinden asetilasetonun ve dibenzoilmetanın n-bütil vinil eter, 3,4-dihidro-2H-piran (DHP), 2,3-dihidrofuran ve açık zincirli enon türevi bileşiklerle asit karakterli iyon değiştirici reçine Amberlist-15 katalizörlüğünde alkilasyon reaksiyonları incelenmiş ve elde edilen ürünlerin saflaştırma işlemlerinden sonra yapı tayin analizleri yapılmıştır. Dikarbonil bileşiklerinin alkilasyon reaksiyonlarında genel olarak alkil halojenürler kullanılmaktadır. Halojenli bileşiklerin çevre etkisi düşünüldüğünde alkil halojenürler yerine grubumuz tarafından da gerçekleştirilmiş olan alkoller de kullanılabilmektedir. Benzillik ve allilik alkol türevlerinin alkilasyonu sırasında belirli zorluklarla karşılandığı bilinmektedir. Hidroksil grubunun zor ayrılan grup olmasından kaynaklanan sorunlar literatürde türevlendirme ile çözülmeye çalışılmıştır. Ancak bu türevlendirme sonucunda elde edilen molekülün reaksiyonları incelendiğinde yüksek sıcaklıkta gerçekleştirildiği görülmüştür. Yüksek sıcaklık katalizör kullanımını doğurmuş ve Lewis asitlerinin tercih edildiği görülmüştür. Ancak Lewis asitlerinin kullanılması allilik alkol türevlerinde verimli bir şekilde istenilen ürün elde edilirken benzillik alkol türevlerinde sorunlarla karşılaşılmıştır. Bunun yanında Lewis asitlerinin kullanılması hem reaksiyon sırasında hem de reaksiyon sonrası saflaştırma basamaklarında dikkatli çalışmayı gerektirdiğinden reaksiyon süresini uzatmıştır. Literatür çalışmaları sonucunda asit karakterli Amberlist-15'in reaksiyon ortamından kolayca uzaklaştırılabildiği, literatürde kullanılan diğer katalizörlerle aynı etkinliğe sahip olduğu, reaksiyon sırasında yüksek sıcaklığa ihtiyaç duymadığı ve saflaştırma basamaklarını kısalttığı anlaşıldığından aktif metilen bileşikleri deneyleri sırasında katalizör kullanılmıştır. Çalışma sırasında öncelikle asetilasetonun 2,3-dihidrofuran ve 4-metoksi-3-büten-2-on bileşikleri ile Amberlist-15 karalizörlüğünde reaksiyonları denenmiş ve istenilen alkilasyon ürünü elde edilmiştir. Bu deney sırasında ortam şartları belirlenerek daha sonraki deneysel çalışmalara temel oluşturmuştur. Asetilaseton ile olan denemelere DHP ve n-bütil vinil eter bileşikleri ile Amberlist-15 katalizörlüğünde yapılmış ve beklenen ürünler elde edilmiştir. Asetilaseton ile olan denemelerden sonra 1,3-dikarbonil bileşiği değiştirilerek dibenzoilmetan ile olan reaksiyonlara başlanmıştır. Dibenzoilmetanın DHP, 2,3 dihidrofuran ve n-bütil vinil eter bileşikleri ile Amberlist-15 katalizörlüğünde reaksiyonları yaplmış ve beklenen ürünler elde edilmiştir. (5) (6) (7) Sonuç olarak bu çalışmada enonlar, DHP, 2,3-dihidrofuran ve vinilik eterlere kullanılarak 1,3-dikarbonil bileşiklerinin alkilasyonu Amberlist-15 varlığında gerçekleştirilmiştir. Amberlist-15 kullanılarak hem geri kazanılabilen cevreye duyarlı bir katalizör kullanılmış hem de deneysel işlemler kolaylaştırılmıştır.