Dikey bahçe uygulamalarına yönelik kullanıcı algısının ölçülmesi: İstanbul metropolünden örnekler

Günümüz şartlarında ve hayat mücadelesi içerisinde sürekli uğraştığımız ve bir o kadarda ayrılamadığımız doğanın; kırsaldan ziyade kentsel alanlardaki mücadelesi hep var olmuştur. Kent insanı; günlük yaşamında, çevresinde teknolojinin getirmiş olduğu değerlerle meşgul olurken etrafındaki güzelliklerin azaldığından habersiz yaşamaktadır. Kentli insanın yaşamı; hem yaya ulaşımı hem araç içi ulaşımı ile zaman geçirmektedir ve bunun psikolojik etkilerini 'trafikte' yaşamakta ve yaşatmaktadır. Kentsel yerleşim alanı içerisinde kullanılan bitkisel doku; günlük yaşamın stresli kaosunu hafifleterek, ekolojik, sosyolojik, psikolojik açılardan kent insanına konforlu bir yaşam standardı sunmaktadır. Nüfus artışı, istihdam, göç ve ekonomik sebeplerden dolayı kent içerindeki ve kentin bir parçası olan yeşil doku azalmakta beton yüzeyler artmaktadır. İşte bu olguyu çürüten, gri dokuyu bozan, araç ve yaya trafiğine, çevresel ekolojiye, insan psikolojisine güç destek veren dikey bahçe dizaynları sorunlara çözüm olmakta ve kent yaşamını istenilen seviyeye taşımaktadır. Bu çalışma; İstanbul metropolitan kentin en büyük sorunlarından biri olan araç ve yaya trafiğine olumlu yönde ivme kazandırabilecek dikey bahçelerin etkilerini araştırmak, Dikey bahçelerin bu yöndeki büyük sorunu küçültebileceğini ispatlamak ve kent silüetinin süreç içinde azaldığı yeşil dokuyu günümüz mimarisine ve yapılaşmasına paralellik göstererek kent insanın daha kaliteli bir yaşam sunmak amacını taşımaktadır. Ayrıca dikey bahçe uygulamalarında hangi tasarım ilke ve öğelerinin; araç ve yaya trafiğinde olumlu etki yapacağını ortaya çıkarmayı hedeflemektir. Son dönemlerde çok tercih edilen dikey bahçelerin, araç ve yaya trafiğindeki kullanımlarında kentliler üzerinde ne gibi görsel ve duygusal etkiler bıraktığını araştırmak için İstanbul kentinde hem yaya hem araç trafiğinin yoğun kullanıldığı alanlar (Taksim, Bakırköy, Kadıköy, Ümraniye, Ataşehir, Üsküdar, Levent, Sarıyer) seçilmiştir. Bu amaca yönelik olarak toplam 316 kişiye, hem yaya trafiği hem araç trafiği için 2 çeşit anket uygulanmıştır. Katılımcılara Yaya trafiği için; Rahatlatan / Dinlendiren / Gerginleştiren Renkler, yaya bölgelerinin kullanım saatleri, dikey bahçelerin ne gibi duygular uyandırdığı, dikey bahçelerin çevreye katkıları sorulmuştur. Katılımcılardan kendilerine gösterilen 10 farklı görseli, peyzaj tasarım ve ilkelerine göre değerlendirmesi ve puanlandırılması istenilmiştir. Ayrıca katılımcılara Araç trafiği için; Rahatlatan / Dinlendiren / Gerginleştiren Renkler, araç trafiğini kullanım saatleri, Trafik kazası yapıp yapmadıkları, Kaza yaptılar ise kaza nedenlerini, dikey bahçelerin ne gibi duygular uyandırdığı, dikey bahçelerin çevreye katkıları gibi sorular sorulmuştur. Katılımcılardan kendilerine gösterilen 10 farklı görseli, peyzaj tasarım ve ilkelerine göre değerlendirmesi ve puanlandırılması istenilmiştir. Buna göre dikey bahçe uygulamalarında hangi tasarım ilke ve öğelerinin araç ve yaya trafiğine olumlu etkilerinin olduğunun ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Sonuç olarak dikey bahçe uygulamalarında mavi, yeşil, beyaz renklere daha fazla, turuncu, siyah, kırmızı renklere daha az yer verilmesi gerektiği; tasarım ilke ve öğelerinden doku, uyum, renk'in daha fazla, hiyeraşi koram, zıtlık, ölçü- proporsiyon'nun daha az tercih edilmesi gerektiği bulunmuştur. Hedeflenen doğrultuda çıkan sonuçlar paralellik göstermiş olup katılımcıların dikey bahçelerden fonksiyonel anlamda beklentilerinin yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Farkında olmadan insan psikolojisine olumlu katkıları olduğu öne çıkan dikey bahçelerin katılımcıların çevresinde çokça görmek istedikleri belirlenmiştir. Anahtar sözcükler: Dikey bahçeler, Araç ve yaya trafiği, Sosyolojik psikolojik etkiler.