Dinî Türk mûsikisinde tevşîhler

Dinî Türk mûsikisinde çok sayıda eser verilen türlerden biri olan tevşîhler; güfteleri Hz. Peygamber'den bahseden, geleneksel tanıma göre Mevlid ve Mi'râciyye aralarında okunmak için, genellikle büyük usûlle bestelenmiş, kendine has bir beste üslubuna ve icra tavrına sahip olan ve cumhur tarafından icra edilen eserlerdir. İlahilerin bir alt türü olan tevşîhlerin tarifinin çeşitli kaynaklarda farklı şekillerde yapıldığı görülmektedir. Tevşîhler hakkında türü detaylı bir şekilde ele alan bir çalışma olmaması sebebiyle bu yüksek lisans tezinde, tevşîh türünün tahlil edilerek tür özelliklerinin ortaya çıkarılması ve ayırt edici özelliklerinin dikkate alınarak tevşîhler hakkında yeni bir tarif yapılması amaçlanmıştır. Çalışmada sanatın ve mûsikinin dindeki yeri, dinî alışkanlıkların, ritüellerin ve geleneklerin dinî mûsiki türlerinin ortaya çıkışı ve gelişmesi üzerindeki etkileri ele alınmıştır. Tevşîh türüne ait 255 eser yapısal olarak incelenmiş, örneklemde yer verilen eserler güfte şekli ve içeriği itibariyle tahlil edilmiş, türün aruz vezniyle yakın ilişkisi irdelenmiş, türün mûsiki yönünü oluşturan makam, usûl, tempo, icra gibi yönleri ele alınmıştır. Tevşîhlerin Mevlid ve Mi'râciyye türleriyle ilişkisi değerlendirilmiş ve bu türler hakkında da bilgiler verilmiştir. Tevşîhlerin bağlam özelliklerinin dikkate alınarak değerlendirmelerin yapıldığı çalışmada, günümüzdeki dinleyici alışkanlıkları ve türün işlevi gibi etmenlerin tür üzerinde etkisi olup olmadığı tartışılmıştır. Elde edilen veriler ışığında tevşîh türüne ait yeni bir tarif v yapılmıştır. Çalışmada, incelenen repertuardaki 255 tevşîhin notaları, güfteleri ve güftelerin vezinleri ayrıca yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Tevşîh, Mevlid, Mi'râciyye.