Diyabet hastalarında dini eğilimlere psikolojik bir yaklaşım

Kronik hastalıklar, bireylerde fizyolojik, psikolojik ve sosyal sorunlara neden olan ve aynı zamanda uzun süreli tedavi ve bakım gerektiren hastalıklardır. Kronik hastalıklardan biri olan diyabet dünyada ve ülkemizde çok yaygındır. Diyabet, vücutta insülin hormonunun eksikliği nedeniyle hiperglisemi ile teşhis edilen, metabolik ve endokrin hastalıktır. İnsan hayatını birçok yönden olumsuz etkileyen diyabet hastalığı; bireyde stres, kaygı, depresyon gibi psikolojik sorunlara yol açmaktadır. Birey, yaşam kalitesini yükseltmek için, diyabetin stresli durumu altında, sıkıntılarla baş etmeye çalışarak Tanrı'ya sığınma ve dini eğilimlere yönelme ile çözüm aramaktadır. Çünkü yaşadığı olumsuz olayla kendisinin baş edemeyeceğini anlayan birey yardım arar. Oysa diyabet hastalarına ilişkin yapılan çalışmaların çoğu hastalığın gidişatı üzerinedir. Nitekim yapılan çalışmalar, tanı ve tedavi yöntemlerinde büyük ilerlemeler olmasına rağmen, hedeflenen kan şekeri değerlerine ulaşılmaması nedeniyle farklı tedavi yöntemlerine başvurulmasını göstermektedir. Bu bağlamda yapısı gereği bir dine inanmaya ihtiyaç, diyabet hastalarının fiziksel sağlıklarının yanında, psikolojik sağlıklarının korunması ve bununla ilgili önleyici tedbirlerin alınması da hastalık gidişatının kontrol altına alınması kadar önemlidir. Bu bağlamda din, diyabet hastalığının yarattığı fizyolojik ya da psikolojik sorunlar karşısında bireye destek olarak, hastalık sürecinde olumlu mu etki etmekte yoksa olumsuz bir ruh haline ve hayat görüşüne neden olarak olumsuz mu etkilemektedir? Çalışmamızda bu soruya cevap bulmak için, bireyin diyabet hastalığı tanısından itibaren hastalık sürecinde var olan dini eğilimler, psikolojik özellikler açısından ilişkilendirerek ele alınıp incelenmiştir. Çalışmamızın genel amacı, diyabet hastalarının sahip oldukları dini eğilimleri tespit etmek, diyabet ve dini eğilimler arasındaki ilişkiyi araştırmak ve elde edilen bulguları, psikolojik özellikler açısından yorumlamaktır. Araştırma; iki ana bölüm, yöntem, bulgular ve yorumlar, sonuç ve öneriler kısımlarından oluşmaktadır. İki bölümden oluşan çalışmamızın ilk bölümünde diyabet hastalığı, ikinci bölümünde dini eğilimler konuları hakkında literatür taraması yapılarak kavramsal çerçeve tamamlandı. Üçüncü bölüm araştırmanın evren ve örneklemi, veri toplama teknikleri ve verilerin analizine ilişkin açıklamaların yer aldığı yöntem kısmından oluşmaktadır. Araştırmanın evrenini 2020-2021 yıllarında facebook, instagram, whatsapp gibi diyabet hastalarından oluşan sosyal medya platformlarında, örgütlenen diyabet hastaları arasında tesadüfi yöntemle belirlenen 18 yaş üstü aktif olan 130 diyabet hastasından oluşturmaktadır. Veriler nicel araştırma tekniklerinden biri olan survey yöntemi ile elde edilmiştir. Veri toplama aracı olarak çeşitli kitap, dergi ve makaleler taranarak oluşturulan anket soruları kullanılmıştır. Anketler internet (Google Forms) aracılığıyla toplanmıştır. Dördüncü bölümde, çalışmamızın temelini oluşturan bulgular ve yorumlar bulunmaktadır. Bu bölümde 130 kişilik örneklemden elde edilen verilerin istatistiksel yorumu yapılmış ve sonuçlar literatür çerçevesinde tartışılmıştır. Çalışma, araştırma bulgularıyla ilgili genel bir değerlendirme yapılarak ve çeşitli önerilerde bulunularak sonuçlandırılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler SPSS 24 programı ile analiz edilmiştir. Araştırma kapsamında demografik özelliklerine göre dağılımlarının verilmesinde frekans ve yüzde analizi kullanılmıştır. Elde edilen verilerin sonucunda hipotez testleri istatistiksel olarak %95 güven düzeyinde test edilmiş olup kategorik değişkenler arasındaki ilişkilerin belirlenmesi için ki-kare analizi yapılmıştır. "Diyabet hastalığı bireylerin dini eğilimlerini etkiler" problemini çözmek için oluşturulan hipotezler için yapılan istatistiksel analizler, örneklemin dini bilgi düzeyi ile yaş, sosyo-ekonomik düzey, Allah'a şükretme arasında anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Bununla birlikte, ibadet yapma şekilleriyle, hastalığın tipi, kullanılan ilaç çeşidi arasında anlamlı ilişki olduğu belirlenmiştir. Şeker hastalığı teşhisinden önce kendini mutlu hissetme algıları ile şeker hastalığı teşhisinden sonra ibadetlerini yapma durumları arasında göre anlamlı bir ilişki olduğu da tespit edilmiştir. Ayrıca Allah 'a inanç düzeyi ile şeker hastalığının Allah'ın kullarını imtihan etmek için verdiğini düşünme arasında anlamlı bir ilişki olduğu hipotezlerimizde doğrulanmıştır. Özetle; test edilen 14 hipotezden 7'si doğrulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Diyabet, Dini Eğilimler, Hastalık, Psikoloji, Din psikolojisi