Diz eklemi anatomisinin manyetik rezonans görüntüleri ile retrospektif olarak incelenmesi

Diz eklemi, tüm yaş gruplarında günlük aktiviteler sırasında aşırı yüke maruz kalan kompleks bir yapıdır. Eklem morfolojisi, çeşitli görüntüleme yöntemleriyle çok sayıda çalışmada incelenmiştir. Ancak cerrahi tekniklerin gelişmesi ve farklı yaş, cinsiyet ve etnik gruplar için standart implantların uygunluğuna yönelik süregelen tartışmalar, diz eklemini oluşturan kemik yapıların morfometrik farklılıklarının belirlenmesini önemli hâle getirmektedir. Bu çalışmada, diz eklemini oluşturan kemik yapıların yaş gruplarına ve cinsiyete göre morfometrik açıdan farklılık gösterip göstermediği araştırılmıştır. Bu çalışma, Ocak 2017 ile Temmuz 2024 tarihleri arasında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Hastanesi Radyoloji Anabilim Dalı'na diz manyetik rezonans görüntüleme çekimi amacıyla yönlendirilmiş hastaların görüntü kayıtlarının retrospektif olarak incelenmesine dayanmaktadır. Çalışmanın yürütülmesinden önce, Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'ndan 18.01.2024 tarihli etik onay alınmıştır. Çalışma kapsamında, 18–69 yaş aralığında yer alan 212 bireye (106 erkek, 106 kadın) ait diz manyetik rezonans görüntüleri retrospektif olarak incelenmiş ve görüntüler üzerinden morfometrik veriler elde edilmiştir. Elde edilen veriler yaş gruplarına ve cinsiyete göre analiz edilmiştir. Çalışmamızda femur, tibia, patella ve ligamentinin morfolojisi ile ilgili ölçüm değerleri cinsiyetler arasında karşılaştırılmış olup erkeklerde ve kadınlarda sırasıyla condylus medialis genişliği: 26,61 ± 1,98 ve 23,17 ± 1,82 mm, condylus lateralis genişliği: 28,92 ± 2,25 ve 25,01 ± 2,17 mm, bikondilar genişlik: 76,45 ± 4,02 ve 66,56 ± 3,71 mm, condylus medialis yüksekliği: 61,00 ± 4,27 ve 54,25 ± 3,26 mm, condylus lateralis yüksekliği: 61,66 ± 4,14 ve 55,14 ± 3,45 mm, fossa intercondylaris genişliği: 20,72 ± 2,14 ve 18,16 ± 2,47 mm, fossa intercondylaris derinliği: 24,58 ± 2,60 ve 21,85 ± 2,09 mm, sulcus trochlearis derinliği: 7,79 ± 1,31 ve 6,81 ± 1,19 mm, sulcus trochlearis genişliği: 37,97 ± 2,70 ve 33,57 ± 2,40 mm, facies patellaris lateralis genişliği: 23,33 ± 2,07 ve 20,43 ± 1,80 mm, facies patellaris medialis genişliği: 17,07 ± 2,18 ve 14,56 ± 1,57 mm, tibia genişliği: 77,51 ± 4,27 ve 68,19 ± 3,40 mm, eminentia interconylaris genişliği: 13,11 ± 1,80 ve 12,10 ± 1,74 mm, condylus medialis tibiae derinliği: 3,11 ± 0,81 ve 2,56 ± 0,62 mm, tibia medial plato derinliği: 48,80 ± 3,65 ve 42,47 ± 2,72 mm, tibia lateral plato derinliği: 39,22 ± 3,84 ve 34,21 ± 3,01 mm, patellar uzunluk: 44,02 ± 3,17 ve 38,11 ± 2,69 mm, patellar genişlik: 45,64 ± 3,59 ve 39,21 ± 2,64 mm, ligamentum patella uzunluğu: 46,36 ± 5,42 ve 42,96 ± 4,74 mm olarak saptanmış ve bu değerlerin tamamı kadınlara kıyasla erkek olgularda yüksek bulunmuştur (p<0,05). Buna karşılık, erkeklerde ve kadınlarda sırasıyla trochlear eğim: 2,93 ± 1,75° ve 3,57 ± 2,27°, tibia medial eğimi: 4,82 ± 1,68° ve 5,71 ± 2,17°, Insall Salvati Indeks: 1,05 ± 0,14 ve 1,13 ± 0,14 olarak bulunmuş ve bu değerler erkeklerde kadınlara göre düşük bulunmuştur (p<0,05). Ölçülen parametreler yaş gruplarına göre karşılaştırıldığında; fossa intercondylaris derinliği, Insall Salvati Indeks ve ligamentum patella uzunluğu değerlerinin hem erkek hem kadınlarda genç erişkin grubunda diğer yaş gruplarına kıyasla anlamlı düzeyde yüksek olduğu, tibia genişliği değerinin ise her iki cinsiyette ileri erişkin grubunda anlamlı derecede yüksek bulunduğu tespit edilmiştir (p<0.05). Ayrıca ölçülen parametrelerin sağ ve sol dizlere ait ortalama değerleri arasında ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0,05). Çalışmamızda Türk etnik kökene sahip bireylerde diz anatomisinin yaş ve cinsiyete bağlı olarak anlamlı düzeyde farklılık gösterdiği ortaya konmuştur. Diz kemik yapılarının morfometrik özelliklerinin doğru anlaşılması, protez tasarımı açısından büyük önem arz etmektedir. Günümüzde mevcut standart protezlerin çoğunlukla Batılı bireylerin anatomik verilerine dayanarak geliştirildiği ve bu tasarımların yaş ile cinsiyete uygunluğunun tartışmalı olduğu bilinmektedir. Kişiye özel artroplastinin giderek önem kazandığı günümüzde, diz protezi tasarım sürecinde yaş, cinsiyet ve etnik köken gibi anatomik değişkenlerin dikkate alınması gerektiği düşünülmektedir.