Doğal sulardan fotokimyasal ileri oksidasyon prosesleri ile endokrin bozucu bileşiklerin arıtımı

Endokrin bozucu bileşikler hormon gibi davranarak canlı yaşamı üzerinde etkisi olan ve bununla birlikte birçok hastalığa neden olmasından dolayı son yıllarda araştırmacıların da özellikle üzerinde durduğu bir konu haline gelmiştir. Oldukça karmaşık yapılı endokrin bozucu bileşiklerin etkin arıtımının sağlanması, karasal ve sucul ortamları bu öncelikli kirleticilerin sebep oldukları ekotoksikolojik etkilerden korumak için önem kazanmıştır. Endokrin bozucu bileşiklerin tamamen giderilmesi, zararsız ayrışma ürünlerine dönüştürülmesi veya endokrin aktivitelerinin giderilmesi için uygun ve etkili metotların geliştirilmesi adına kapsamlı araştırmalar yapılmaktadır. Reaktif serbest radikallerin üretimine dayanan ileri oksidasyon prosesleri farklı kimyasal yapıya sahip birçok organik kirleticinin arıtımında tek başlarına veya konvansiyonel teknolojiler ile birlikte çok önemli bir rol oynamaktadır. Son yıllarda ise, zor ayrışan, hatta inert ve/veya toksik kirleticilerin sülfat radikali bazlı ileri oksidasyon prosesleri ile giderimiyle ilgili araştırmalar ön plana çıkmıştır. Bu deneysel çalışmada, yaygın üretim kapasiteleri, yoğun tüketimleri, kendilerinin ve ayrışma ürünlerinin endokrin bozucu etkilerinden dolayı çevreye ve insan sağlığına son derece zararlı Bisfenol A (BPA) ve Oktilfenol etoksilat (OPEO) kirleticilerinin sülfat ve hidroksil radikali bazlı ileri oksidasyon prosesleri ile arıtılabilirlikleri, gerçek su ve distile su ile hazırlanan numunelerde karşılaştırmalı olarak araştırılmıştır. Seçilen kirleticilerin arıtımları sırasında meydana gelen toksisite değişimlerinin belirlenmesi amacıyla ayrıntılı deneysel çalışmalar yürütülmüştür. BPA giderimi persülfat (PS)/UV-C prosesiyle yapılan deneyde distile su (DS) ortamında 5. Dakikada, İstanbul'da içme suyu arıtma tesisi girişinden iki seferde alınan gerçek su numunelerinde ise (GS1 ve GS2) 20. dakikada; H2O2/UV-C prosesiyle yapılan deneyde ise DS için 7. dakikada GS1 ve GS2 için 30. dakikada gerçekleşmiştir. BPA'nın PS/UV-C ile arıtımında, TOK giderim verimleri DS (%70 TOK giderimi) ile yapılan deneyde GS1 (%25 TOK giderimi) ve GS2 (%28 TOK giderimi) numunelerine göre daha yüksektir. TOK gideriminin DS için %84 GS1 ve GS2 için sırasıyla %45 ve %48 olduğu H2O2/UV-C prosesinde de PS/UV-C prosesine benzer şekilde DS ile yapılan deneyde daha yüksek giderim verimi elde edilmiştir. PS/UV-C prosesiyle OPEO giderimi DS için 5. GS1 ve GS2 için 10. ve 20. dakikalarda; H2O2/UV-C prosesiyle DS için 5., GS1 ve GS2 için sırasıyla 20 ve 30. dakikalarda tamamen giderilmiştir. OPEO'nun PS/UV-C prosesi ile arıtımında TOK giderimlerinin DS ile hazırlanan numunede %92, GS1 ve GS2 için %74, H2O2/UV-C prosesinde ise DS için %92, GS1 için %69, GS2 için ise %75 olduğu bulunmuştur. BPA'nın PS/UV-C ile arıtıldığı deneylerde V. fischeri ve P. subcapitata toksisite analizleri yapılmış ve 90. dakikada inhibisyonun yeterince azaldığına ve bu dakikada reaksiyonun sonlandırılabileceğine karar verilmiştir. BPA'nın H2O2/UV-C prosesi ile arıtımında V. fischeri, P. subcapitata ve D. magna toksisitesindeki değişimler incelendiğinde sırasıyla 60., 120. ve 120. dakikalarda inhibisyonun görülmemesi reaksiyonun 120. dakikada durdurulması gerektiğini göstermiştir.