Doğu Akdeniz'de cenaze törenleri: Patroklos'un Cenaze Oyunları örneği

Bu çalışmada Bronz Çağı özelinde Doğu Akdeniz toplumlarında görüldüğü üzere antikitedeki cenaze törenleri sırasında uygulanan ölü/ölüm ritüelleri üzerine genel bir giriş yapıldıktan sonra Homeros'un İlyada Destanı özelinde Patroklos'un cenaze töreni sırasında gerçekleştirilen cenaze oyunları mercek altına alınmaktadır. Bunun nedeni adeta antikçağın dünya savaşı olarak nitelendirilebilen, Bronz Çağ Akdeniz toplumların çatıştığı, sadece mitten ibaret gibi görünen Troya Savaşı'nın gerek dönemin gerekse daha sonraki dönemlerin Hellen toplumuna ait ölü gömme geleneklerinin şekillenmesinde etkilerinin/benzerliğinin son derece belirgin olmasıdır. Bu tip ritüellerin etkilerini antikçağlardan itibaren özellikle Doğu Akdeniz toplumlarının sanat (vazo/duvar resimleri, mozaikler, kabartmalar, mezar buluntuları) ve edebiyat (Vergilius'un Aeneas'ı gibi) eserlerinde defaten izlemek mümkündür. Bronz Çağ antik toplumlarında uygulanan bu tip oyunların genellikle ölüyü onurlandırmak kadar onun ruhunu rahatlatmak amacıyla düzenlendiği düşünülmektedir. Genellikle ölünün ardından gerçekleştirilen bir dizi ritüelden (yakılan bedenin ateşinin şarap yardımıyla söndürülmesi, kemiklerinin ve küllerinin toplanarak genellikle altın bir kabın/kutunun içine yerleştirilmesi, ardından bunun hazırlanan bir noktada gömülerek üzerine topraktan tümülüs inşa edilmesi, ölünün ruhunu rahatlatmak için bir dizi kurban töreni gerçekleştirilmesi –insan ve hayvan içerikli-, ardından ölü onuruna libasyon yapılıp, ölü için yemek düzenlenmesi) gerçekleştirilmektedir. Homeros'un İlyada adlı eserinin XXIII. bölümünde aktarılan, Patroklos onuruna yapılan cenaze ritüelinde kan/şarap libasyonlarının yanı sıra, Akhilleus'un bu sadık dostu onuruna en önemlisi ve ilki silahlı araba yarışı olmak üzere 8 ayrı kategoriden oluşan bir dizi müsabaka organize ettiği anlaşılmaktadır. Bu oyunlarda sergilenen rekabet İlyada'nın bütününe konu olan ve onur ödülleri için yapılan kıyasıya çekişmelerin ruhunu oluşturan Homeros'un anıtsal eserinin adeta bir mikro kozmosudur. Burada ozan okuyucularına İlyada boyunca tasvir edip tanımladığı Akhalı kahramanları son kez bir araya getirerek, onların karakterleri ve rekabet duygularının konu yarışma olduğunda ne derece gerginleşebileceğinin pitoresk bir tasvirini yapmıştır. Yapılan bu çalışmada, Homeros'un İlyada adlı eserinin XXIII. bölümünde aktarılan Patroklos onuruna yapılan cenaze ritüelinde Akhilleus tarafından düzenlenen spor müsabakaları, antik kaynaklar ve modern literatür ışığı altında değerlendirilmiştir.