Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesinde COVID-19 tanısı almış hastalarda tüm nedenlere bağlı ölümler ve ilişkili etmenlerin incelenmesi

AMAÇ: Bu kohort çalışmasında 19 Mart 2020 ile 31 Mayıs 2021 tarihleri arasında, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesinde COVID-19 tanısı alan kişilerde tüm nedenlere bağlı ölüm hızını belirlemek ve ilişkili etmenleri incelemek amaçlanmıştır. YÖNTEM: Çalışma retrospektif kohort çalışması olarak yürütülmüştür. Çalışma Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubu, 19.03.2020'den başlayarak 31.05.2021 tarihine kadar DEÜ Hastanesine başvurup Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) ile COVID-19 tanısı alan 18 yaş üstü 8955 hastadan oluşmaktadır. Bu çalışmada, DEÜ-COVIMER tarafından toplanan, hastaların sosyodemografik verileri, sağlık durumları, ölüm verileri kullanılmıştır. Çalışmada örnek seçilmemiş, tüm hastalara ulaşılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın bağımsız değişkenleri yaş, cinsiyet, medeni hal, eğitim, algılanan ekonomik durum, alkol, sigara, kronik hastalık durumu ve sayısı, tanı öncesi şikayetlerin varlığı ve sayısıdır. Çalışmanın bağımlı değişkeni tüm nedenlere bağlı ölümdür. Tanımlayıcı istatistikler; kategorik değişkenler için, sayı ve yüzde olarak, sürekli değişkenler için ortanca (IQR) olarak verilmiştir. Çalışmada tüm nedenlere bağlı ölümle ilişkili etmenlerin incelenmesinde sağkalım analizleri kullanılmıştır. Ölenler için sağkalım süresi, tanı alınan tarih ile ölümün olduğu tarih arasındaki süre; hayatta kalanlar için ise ilk tanı tarihi ile hastane bilgi yönetim sistemi üzerinden ölüm durumunun en son sorgulandığı 01.03.2022 tarihi arasındaki süre şeklinde hesaplanmıştır. Bağımsız değişkenlerin kategorileri sağkalım süresi açısından karşılaştırılırken Kaplan Meier sağkalım eğrileri hazırlanarak sağkalım süreleri Log Rank testi ile karşılaştırılmıştır. Tüm nedenlere bağlı ölümü belirleyen faktörleri incelemek amacıyla Cox Regresyon Modelleri oluşturulmuştur. Modele konan değişkenlere karar verilirken Kaplan Meier analizlerinde istatistiksel olarak anlamlı olan değişkenler dikkate alınmıştır. Analizler SPSS paket programı versiyon 26 ile yapılmıştır. İki yönlü p değeri<0.05 düzeyi istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. BULGULAR: Çalışma grubundaki 8955 kişinin yaş ortancası 42 (31-55)'dir. Hastaların %51.2'si kadındır. Takip süresi boyunca (ortanca 452 (330-482) gün) toplam 421 (%4.7) hasta ölmüş; ölümlerin %61.9'i Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi'ne ilk başvuruda ölümlerin %39.1'i hastaneden taburcu olduktan sonra meydana gelmiştir. Araştırma grubunda ilk 28 gün içinde (erken) ölüm hızı %2.9 (n=259) 28 günden sonra (geç) ölüm hızı ise %1.8'dir (n=162). Tüm nedenlere bağlı mortalite evde tedavi edilen hastalarda (%0.8) daha düşükken, serviste yatan hastalarda (%12.0) ve yoğun bakım hastalarında (%72.2) daha yüksektir. Yaşın artması, erkek olmak, eğitim düzeyinin düşük olması, kronik hastalık varlığı, kronik hastalık sayısının artması, alkol tüketmemek, sigara kullanmak, tanı öncesi şikayet yokluğu, tanı öncesi şikayetin artması, yoğun bakım ve servis yatışı sağkalım sürelerini anlamlı olarak kısaltmaktadır (p<0.001). Medeni hal (p=0.319) ve algılanan ekonomik durum (p=0.271) sağkalım üzerinde etkili bulunmamıştır. Modele alınan tüm faktörlere göre düzeltme yapılan çok değişkenli Cox regresyon modelinde 80 yaş üstü hastalarda tüm nedenlere bağlı ölüm riski 50 yaş altı hastalara göre daha yüksek bulunmuştur (aHR:20.9; %95 CI: 10.1-43.0). Tüm nedenlere bağlı ölüm riski sigarayı bırakmış veya halen sigara içenlerde içmeyenlere göre daha yüksektir (aHR:1.6; %95 CI: 1.2-2.3). Tanı öncesi şikayeti olmayan hastalarda tüm nedenlere bağlı ölüm riski 3 ve daha fazla şikayeti olanlara göre artmıştır (aHR:1.5; %95 Cl: 1.1-2.2). Yoğun bakımda yatan hastalarda tüm nedenlere bağlı ölüm riski (aHR:58.0; %95 Cl: 36.5-96.1) ayaktan hastalara göre daha yüksek bulunmuştur. SONUÇ: COVID-19 hastalarında tüm nedenlere bağlı ölüm riskini erkek olmak, yaşlı olmak, eğitim düzeyi düşüklüğü, tanı öncesindeki kronik hastalıklar, alkol tüketimi, sigara kullanımı, tanı öncesi şikayetler ve ilk başvuruda tedavinin yoğun bakım ya da serviste yapılması arttırmıştır. Risk altındaki gruplar, erken tanı, izlem ve tedavi açısından öncelikli olarak değerlendirilmelidir. Sağlık politikaları, risk faktörlerini dikkate alarak pandemi yönetimini planlamalı ve kaynakları etkili bir şekilde dağıtmalıdır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: COVID-19, Ölüm, Kohort çalışması