Dolgu barajların güvenliğinde risk analizi : Atatürk Barajı örneği

Su yeryüzündeki canlılar için alternatifi olmayan bir yaşam kaynağıdır. Canlılar sudan faydalanmak için çeşitli maksatlarla suyun optimal kullanımına yönelik projeler geliştirmişlerdir. Bu projelerden bir tanesi de barajdır. Barajların yapımında detaylı projelendirme, hatasız imalat ve optimal işletme koşulları gibi konular azami derecede önemli tutulmasıyla birlikte, yapının imal edilmesi veya işletilmesi sırasında ortaya çıkabilecek risklerin de belirlenmesi ve bu risklere karşı gerekli önlemlerin alınması da bir o kadar önemlidir. Bu bağlamda son yıllarda risk gruplarını ön gören, geçmişte yaşanan baraj kazalarının bir daha yaşanmaması için gelişmesi şart olan ve yapıyla birlikte çevresindeki yaşamların da korunmasını amaç edinen baraj güvenliği konusu önem kazanmıştır. Baraj güvenliği mevcut barajların yanı sıra yapılacak olan barajların projelendirilmesi, imalatı, işletilmesi ve bakımı gibi konuları da ihtiva etmektedir. Bugün pek çok gelişmiş ülkede hukuki ve teknik alt yapıya kavuşan baraj güvenliği konusu ülkemizde de üniversiteler, dernekler, kongreler ve idari mekanizmalar ile birlikte gün geçtikçe ilerleme kaydetmektedir. Baraj güvenliğine değinilen bu çalışma çerçevesinde, Bölüm 1'de, tezin ana konusu olan baraj güvenliği ve barajlara etki eden riskler hakkında gerekli önemden bahsedilmiştir. Bölüm 2'de, tehlike ve emniyet kavramları açıklanmıştır. Riskin, tehlike ve emniyet ile olan ilişkisi açıklanıp yapıya etkisine değinilip barajlardaki yetersizler açıklanmıştır. Barajların yetersizliği konusu ilgili faktörler çerçevesinde irdelenmiştir. Bunlara ek olarak baraj kazalarıyla ilgili verilen örneklerle ile baraj güvenliği konusuna vurgu yapılmıştır. Bölüm 3'te, mevcut barajların muayenesi konusu incelenmiştir. Muayene konusu ile ilgili hususlar belirtilmiştir. Barajlardan veri almayı sağlayan ölçme aletlerinin çalışma prensipleri ve okunan verilerin kayıt altına alınma düzeni açıklanmıştır. İlgili veriler ışığında değerlendirme ve analizin yapılışı hakkında bilgi verilmiştir. Bölüm 4'te, risk kavramına değinilip riskin mühendislik alanındaki faydaları açıklanmıştır. Risk analizi ve yönetimi kavramının çeşitli uzmanlık alanlarında kullanılan başlıca yöntemleri belirtilip açıklamalar getirilmiştir. Risk analiz yöntemleri açıklandıktan sonra barajların risk gruplarının belirlenmesinde izlenen yoldan bahsedilmiştir. Bölüm 5'te, Türkiye'nin en büyük dolgu barajı olan Atatürk Barajı önemiyle birlikte tanıtılmıştır. Atatürk Barajı'nın öneminden bahsedildikten sonra DSİ Şanlıurfa 15. Bölge Müdürlüğü'nden alınan baraj gövdesindeki oturmaları gösteren ölçme sonuçları verilmiştir. Belirli periyotlarla baraj gövdesinde ölçülen oturmalar ve kabarmalar modellenmiştir. İlgili model çerçevesinde baraj güvenliği kapsamında risk analizi yapılmıştır. Bölüm 6'da, Atatürk Barajı'nın gövdesinde yapılan ölçümler sonucu yapılan modele göre değerlendirme yapılıp risk kapsamında irdelenmiştir. İlgili çalışma tavsiye niteliğindeki sonuca bağlanmıştır.