Dışa açıklığın bölgelerin inovasyon performansına etkisi: Düzey 3 ve firma örneği

Kalkınma kavramı toplumların hem niteliksel hem de niceliksel yönde değişmesine karşılık gelmektedir. Toplumlar ekonomik olarak büyürken, bunu yanında refah seviyelerinde de artış meydana gelmektedir. Günümüz dünyasında kalkınma için inovasyon yaratabilme kabiliyetine sahip olma, katma değerli ürünler üretme, yüksek teknoloji endüstrilerin varlığı gibi unsurlar önem kazanmaya başlamıştır. Dolayısıyla küresel rekabet ortamında ülkelerin rekabet edebilmelerini sağlayan en önemli unsurlardan birinin de inovasyon olduğu ifade edilebilir. Üniversiteler, Ar-Ge departmanları, teknoparklar vb. gibi yapılar inovasyonu yaratan önemli dinamiklerdir. Ancak bütün bunlar güçlü bir sermaye, iyi bir alt yapı gerektirmektedir. Türkiye gibi sermaye birikimi kısıtlı, gelişmekte olan ülkelerde inovasyon yaratımını ve bilgi üretiminin daha az maliyetle elde edilebilmesi önemlidir. Bu daha az maliyetli yollara bakıldığında, ihracat ve yabancı yatırımların bu konuda önemli araçlar olabileceği literatürde tartışılmaktadır. Öyle ki ihracat ile öğrenme ilişkisi ihracat yaparak öğrenme şeklinde kavramsallaştırılmıştır. Yukarıda ifade edilenlerden hareketle inovasyonu yaratan dinamiklerden birisi de dışa açıklık durumudur. Bu çerçevede bu araştırmanın amacı, dışa açıklığın inovasyonla ilişkisini anlamaktır. Bunun yanı sıra inovasyon üzerinde teknoloji düzeyinin etkili olup olmadığı da bu çalışma kapsamında araştırılacak bir diğer husustur. Dolayısıyla Türkiye'nin bölgesel olarak hem dışa açıklığı hem de teknoloji düzeyi ile inovasyon arasındaki ilişki istatistiksel olarak ortaya konulacaktır. Çalışmanın amacını gerçekleştirebilmek için bağımlı değişken olarak patent verisi kullanılmıştır. Bilindiği üzere patent verisi inovasyonun önemli göstergelerindendir. Çalışmada kullanılan üç bağımsız değişkenin ikisi dışa açıklığı ölçen ihracat ve doğrudan yabancı yatırım (DYY) miktarına ilişkin verilerden oluşmaktadır. Üçüncü değişken ise teknoloji düzeyidir. Bu çerçevede hem ihracat hem de DYY verisi üzerinden bir dışa açıklık endeksi oluşturulmuştur. Çalışmada veri olarak kullanılan bir diğer gösterge ise bölgelerin üretimdeki teknoloji düzeyidir. Bu çerçevede sektörel bazda ihracat verileri alınarak, söz konusu veriler OECD'nin yayınladığı NACE (4) kodlarına göre teknoloji düzeyi açısından sınıflandırılmış olup, bu değişkenler de regresyon analizine tabi tutulmuştur. Araştırmanın bulguları, ihracata dayalı dışa açıklığın İnovasyonu pozitif yönlü ve anlamlı olarak yordadığını göstermektedir. Teknoloji düzeyinde ise düşük, orta düşük, yüksek teknoloji düzeyi inovasyonu yordamazken, orta yüksek teknoloji düzeyi inovasyonu yordayan bir değişken olarak belirmiştir. Çalışma dışa açıklık yoluyla, bilgi transferinin sağlanabileceğine ve inovasyona zemin hazırlayabileceğine ilişkin ipuçları vermektedir.