Ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterliklerinin veri madenciliği ile değerlendirilmesi

Bu çalışmada ortaokul öğrenci velilerinin dijital ebeveynlik öz yeterliklerinin veri madenciliği ile değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada dijital ebeveynlik öz yeterliği bazı bağımsız değişkenler açısından veri madenciliği yöntemleri ile analiz edilmiştir. Dijital ebeveynlik öz yeterlik durumlarına göre ebeveynlerin profilleri çıkarılmış, velilerin verdikleri cevaplar arasındaki örüntüler tartışılmış, bağımsız değişkenlerin bağımlı değişkeni (dijital ebeveynlik öz yeterliği) tahmin başarımı sunulmuştur. Böylelikle ebeveynlerin çocuklarını dijital risk ve fırsatların farkında olarak yetiştirmeleri için öneriler sunulmuştur. Çalışmaya 2020 – 2021 eğitim öğretim yılında Türkiye'nin doğusunda yer alan bir ilçede bulunan ortaokullardaki 597 öğrenci velisi katılmıştır. Ancak eksik veri girişleri elenerek 370 veri üzerinden analiz yapılmıştır. Araştırmanın verilerini toplamak için "Kişisel Bilgi Formu" ve "Dijital Ebeveynlik Öz Yeterlik Ölçeği" kullanılmıştır. Ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterliklerinin farklı değişkenlere göre anlamlı farklılıklarını incelemek için betimsel istatistikler, bağımsız örneklem T testi, bağımsız gruplar için tek yönlü varyans analizi kullanılmıştır. Ayrıca verilerin analizinde veri madenciliğinin birliktelik kuralı, tahmin/sınıflandırma, kümeleme analizleri ve özellik seçme yöntemi kullanılmıştır. Veri madenciliği analizleriyle ilgili sonuçlar incelendiğinde kümeleme yöntemiyle üç kümeye ayrılan ebeveynlerin verdikleri cevaplara göre profilleri çıkarılmıştır. Ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterlik toplam puanı düşük olsa da oyun içi satın alma ve internet alışverişi konularında çocuklarını uyarmada duyarlı oldukları ve dijital ebeveynlik öz yeterlik puanı yüksek olan ebeveynlerin gizlilik/güvenlik ayarlarını yapılandırmada diğer ebeveynlerden daha duyarlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ölçek maddelerine verilen cevaplara yönelik yapılan birliktelik kuralı analizi sonuçlarına göre ebeveynlerin sosyal medyayı aktif olarak kullanabildiği ancak sosyal medya risklerinden korunmak için güvenlik yazılımı kuramadıkları sonucuna ulaşılmıştır. Ölçek maddeleri ve araştırmadaki bağımsız değişkenlere yönelik yapılan birliktelik kuralı analizi sonucuna göre interneti araştırma yapmak amacıyla kullanan ve akıllı telefonlarını her zaman kullanan ebeveynlerin çocuklarını e-ticaret ile ilgili uyarma ve bilgilendirme konusunda duyarlı oldukları ayrıca akıllı saat/bileklik ve bilgisayarı hiç kullanmayan ebeveynlerin güvenlik yazılımı kurmada kendilerini yetersiz gördükleri sonucuna ulaşılmıştır. Tahmin analizi sonucunda araştırmadaki tüm bağımsız değişkenler kullanılarak dijital ebeveynlik öz yeterlik puanlarının tahmin başarımının Random Forest algoritması ile %76.8 olduğu belirlenmiştir. Özellik seçme yöntemiyle belirlenen bağımsız değişkenlerin ise Random Forest algoritmasıyla %72 tahmin başarımında olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmadaki bağımsız değişkenler üzerinde özellik seçme (feature selection) yöntemi uygulanarak dijital ebeveynlik öz yeterliği üzerindeki önemli değişkenler belirlenmiştir. Bu değişkenler baba mesleği, anne eğitim durumu, çocuk sayısı, çocuğun İnternette geçirdiği süreyle ilgili onunla iletişim kurma, çocuğun günlük İnternet kullanım süresi, masaüstü bilgisayar kullanım sıklığı ve akıllı saat/bileklik kullanım sıklığıdır. Yapılan tek yönlü varyans analizi sonuçlarına göre dijital ebeveynlik öz yeterlik puanları ile bu değişkenler arasında anlamlı farklılık olduğu görülmüştür.