Sağlık harcamalarının turizm üzerine etkisi: OECD ülkeleri için Panel Data Analizi

Bu çalışmada, 2008 - 2019 yılları arasındaki uluslararası turizm gelirlerine ülkelerin sağlık harcamalarının etkileri panel veri yöntemleri ile deneysel olarak incelenmiştir. Mevcut yıldaki sağlık harcamaları turizm gelirlerine hemen bir etkisi beklenmediği için modele geçmiş dört yıla ait sağlık harcamaları da eklenmiştir. Ayrıca ülkelerin uzun ömür için sağlık riskini temsil eden yaşam beklentisi ve ekonomik büyüme, bireysel refah gibi ekonomik göstergeleri temsil eden kişi başı gayri safi yurt içi hasıla (GSYH) değişkeni modele dahil edilmiştir. Kurulan modelin bağımlı değişkeni cari açık problemine, ithalat bağımlılığına ve döviz getirisine büyük etkisinden ötürü turizm gelirleri seçilmiştir.Panel veri analizinde kullanılacak uygun model seçimi için Hausman Spesifikasyon testi uygulanmış, model için rastgele etkiler tahmincisi seçilmiştir. Tesadüfi etkiler tahmincisiyle elde edilen bulgulardaki değişen varyans, otokorelasyon ve birimler arası bağımlılık problemleri Driscoll-Kraay dirençli standart hatalarla çözülmüştür. Bu sayede sağlık harcamalarının turizm gelirleri üzerinde etkili olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Analiz sonucunda elde edilen bulgular, kullanılan modeldeki değişkenlerin turizm gelirleri üzerinde beklenen şekilde etkilediği görülmüştür. OECD ülkelerinde incelenen dönemde sağlık harcamalarının mevcut yıl ve son üç yıl verilerinin turizm gelirleri için anlamlı bir etkisi yokken dört yıl önceki veriler turizm gelirlerini pozitif etkilediği gözlenmiştir. Beklenen yaşam beklentisi ve kişi başı GSYH değişkenlerinin de beklendiği gibi turizm gelirlerini olumlu etkilediği görülmüştür. Bulgular sonucu çalışmada özellikle COVID-19 sonrası dönemde ülkelerin bünyelerinde yapacağı sağlık alanındaki yatırımlar ve iyileştirmelerin, önemli bir gelir kaynağı olan turizm gelirleri için önemli bir role sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.