Kişilik özellikleri ve örgütsel dışlanmanın pozitif iş davranışı, geri çekilme davranışları ve tükenmişlik üzerindeki etkileri

Bu araştırmada kişilik özellikleri, örgütsel dışlanma, pozitif iş davranışı, geri çekilme davranışları ve tükenmişlik arasındaki ilişkiler akademisyenler üzerinde incelenmiştir. Bu araştırmanın iki amacı vardır. Birincisi cinsiyet, eğitim düzeyi, medeni durum ve akademik unvanın örgütsel dışlanma, pozitif iş davranışı, geri çekilme davranışları ve tükenmişliğe göre anlamlı olarak farklılaşıp farklılaşmadığını tespit etmektir. İkincisi ise beş faktör kişilik özellikleri ve örgütsel dışlanmanın pozitif iş davranışı, geri çekilme davranışları (psikolojik ve fiziksel) ve tükenmişliği yordama düzeylerini incelemektir. Araştırmada veri toplamak için kişisel bilgi formunun yanısıra "Örgütsel Dışlanma Ölçeği", ""Beş Faktör Kişilik Özellikleri Envanteri", "Pozitif İş Davranışı Ölçeği", "Geri Çekilme Davranışları Ölçeği" ve "Maslach Tükenmişlik Envanteri" kullanılmıştır. Verileri analiz ederken yüzde, frekans, aritmetik ortalama ve standart sapma gibi betimsel istatitikler faktör analizi ve güvenirlik analizi, bağımsız gruplar için t-testi, varyans analizi, Pearson korelasyon analizi ve hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Türkiye'de devlet üniversitelerinin iktisadi ve idari bilimler fakültelerine bağlı bölümlerinde görev yapan akademisyenler araştırmanın evrenini oluşturmaktadır. Veriler kolayda örnekleme yöntemiyle toplanmıştır. Çevrimiçi anket formunun linki akademisyenlere e-posta olarak iletilmiştir. Araştırmaya 57 üniversiteden 446 akademisyen (188'i kadın, 258'i erkek) dönüş sağlamıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 39.59'dur (S = 10.25). Katılımcıların 296'sı evil, 150'si bekardır. Sonuçlar, erkeklerin kadınlara göre daha fazla örgütsel dışlanma algıladığını göstermiştir. Ayrıca, evli akademisyenler, bekarlara göre daha fazla örgütsel dışlanma algılamakta, daha fazla olumlu iş davranışı ve fiziksel geri çekilme davranışı sergilemektedirler. Doktora derecesine sahip akademisyenler, yüksek lisans derecesine sahip akademisyenlere göre daha fazla olumlu iş davranışı sergilemektedir. Araştırma görevlileri, doçent ve profesörlere göre daha fazla tükenmişlik algılamaktadır. Ayrıca öğretim görevlileri ve doktor öğretim üyeleri, profesörlere göre daha fazla tükenmişlik algılamaktadır. Doçentler, araştırma görevlilerine göre daha olumlu çalışma davranışları göstermektedir. Araştırma görevlileri, profesörlere göre daha yüksek düzeyde psikolojik ve fiziksel geri çekilme davranışlarına sahiptir. Hiyerarşik regresyon analizi sonuçları, dışadönüklük, sorumluluk ve deneyime açıklık kişilik özelliklerinin pozitif ve anlamlı olarak pozitif iş davranışını yordadığını göstermektedir. Sorumluluk kişilik özelliği negative yönde, nevrotiklik ve örgütsel dışlanma pozitif yönde psikolojik geri çekilme davranışını yordamaktadır. Sorumluluk ve deneyime açıklık negatif yönde, nevrotiklik ve örgütsel dışlanma ise pozitif yönde fiziksel geri çekilme davranışını yordamaktadır. Son olarak, dışadönüklük, uyumluluk ve sorumluluk pozitif yönde, nevrotiklik ve örgütsel dışlanma ise pozitif yönde tükenmişliği yordamaktadır.