Eğitim örgütlerinde entelektüel sermaye, inovasyon ve öz-yetkinlik arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, eğitim örgütlerinde görev yapmakta olan öğretmenlerin algıları doğrultusunda, entelektüel sermaye ve inovasyon ile öz-yetkinlik arasındaki ilişkiyi incelemektir. Ayrıca araştırmada, eğitim örgütlerinde görev yapmakta olan öğretmenlerin entelektüel sermaye, inovasyon ve öz-yetkinlik algı düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi de amaçlanmıştır. Araştırmada, betimsel nitelikte ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2022-2023 eğitim-öğretim yılı II. döneminde İstanbul ili Avrupa Yakası'nda 25 ilçede İl Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı 688 resmi ortaokulda görev yapmakta olan 20514 öğretmen, araştırmanın örneklemini ise tabakalı örnekleme yöntemi ile belirlenen 922 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, Karakuş ve Çobanoğlu (2013) tarafından geliştirilen Entelektüel Sermaye Ölçeği, Demir ve Aküzüm (2024) tarafından geliştirilen Eğitim Örgütlerinde İnovasyon Ölçeği ve Tschannen-Moran ve Woolfolk-Hoy (2001) tarafından geliştirilen, Türkçeye uyarlanması Baloğlu ve Karadağ (2008) tarafından yapılan Öz-yetkinlik Ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde, SPSS istatistik paket programında kullanılarak parametrik analiz teknikleri (t-testi ve ANOVA), nonparametrik analiz teknikleri (Kruskal Wallis H), korelasyon ve regresyon istatistikî tekniklerine yer verilmiştir. Anlamlılık düzeyinin 0,05 olarak alındığı bu test teknikleri sonucunda, anlamlı farklılığın hangi grupları arasında gerçekleştiğini belirleyebilmek için LCD ve Mann-Whitney U testleri kullanılmıştır. Araştırmada sonucunda; resmi ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin entelektüel sermaye ve öz-yetkinliğe ilişkin algıları yüksek; inovasyona ilişkin algılarının orta düzeyde olduğu saptanmıştır. Öğretmenlerin entelektüel sermaye ile ilgili algıları arasında "cinsiyet" değişkenine göre insan sermayesi alt boyutunda; "eğitim durumu" ve "mesleki kıdem" değişkenlerine göre tüm alt boyutlarda ve ölçek toplamında; "okuldaki öğretmen sayısı" değişkenine göre insan sermayesi ve yapısal sermaye alt boyutlarında ve ölçek toplamında; "okuldaki hizmet süresi" değişkenine göre yapısal sermaye alt boyutunda anlamlı bir fark bulunmuştur. Buna karşın öğretmenlerin entelektüel sermaye ile ilgili algıları arasında yaş, eğitim örgütlerindeki projelerde görev alma durumu ve MEB Ar-Ge projelerinde görev alma durumu değişkelerine göre anlamlı bir fark saptanmamıştır. Öğretmenlerin inovasyon ile ilgili algıları arasında ""yaş" değişkenine göre yenilikçi atmosfer ve değişime direnç alt boyutlarında ve ölçek toplamında; "mesleki kıdem" ve "okuldaki öğretmen sayısı" değişkelerine göre tüm alt boyutlarda ve ölçek toplamında; "okuldaki hizmet süresi" değişkenine göre yenilikçi atmosfer alt boyutunda ve ölçek toplamında anlamlı bir fark bulunmuştur. Buna karşın öğretmenlerin inovasyon ile ilgili algıları arasında cinsiyet, eğitim durumu, eğitim örgütlerindeki projelerde görev alma durumu ve MEB Ar-Ge projelerinde görev alma durumu değişkelerine göre anlamlı bir fark saptanmamıştır. Öğretmenlerin öz-yetkinlik ile ilgili algıları arasında ""yaş" değişkenine göre öğretim becerisi, ölçme ve değerlendirme alt boyutlarında; "eğitim durumu" ve "mesleki kıdem" değişkenlerine göre öğretim becerisi alt boyutunda; "okuldaki hizmet süresi" değişkenine göre davranış yönetimi alt boyutunda anlamlı bir fark bulunmuştur. Buna karşın öğretmenlerin öz-yetkinlik ile ilgili algıları arasında cinsiyet, okuldaki öğretmen sayısı, eğitim örgütlerindeki projelerde görev alma durumu ve MEB Ar-Ge projelerinde görev alma durumu değişkelerine göre anlamlı bir fark saptanmamıştır. Araştırmada, entelektüel sermaye ile inovasyon arasında pozitif yönlü, orta ve yüksek düzeylerde anlamlı; entelektüel sermaye ile öz-yetkinlik arasında ve inovasyon ile öz-yetkinlik arasında pozitif yönlü, düşük ve orta düzeylerde anlamlı ilişki olduğu saptanmıştır. Bağımsız değişken olarak entelektüel sermaye ile inovasyonun birlikte öz-yetkinlik ile anlamlı bir ilişki sergiledikleri; entelektüel sermayenin hem inovasyon hem de öz-yetkinlik üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu; inovasyonun öz-yetkinlik üzerinde anlamlı bir yordayıcı olduğu ve entelektüel sermaye ile inovasyonun birlikte öz-yetkinliğin anlamlı yordayıcısı oldukları belirlenmiştir. Ayrıca, öz-yetkinlik üzerinde entelektüel sermayenin inovasyondan daha fazla etkili olduğu saptanmıştır.