Eğitim örgütlerinde okul kültürü ve tükenmişlik düzeyi arasındaki ilişki (Bahçelievler ilçesinde bir araştırma)

Günümüzde öğretmenlerin okul ortamında çeşitli değişkenler karşısında yaşadıkları stres, zamanla onlarda tükenmişliğe neden olabilmektedir. Bu araştırma, eğitim örgütlerinde görev yapan sınıf öğretmenlerinin görüşleri doğrultusunda okul kültürü ile tükenmişlik düzeyi arasındaki ilişkiyi betimlemek amacı ile yapılmıştır. Araştırma, 2014-2015 eğitim öğretim yılında ve MEB'e bağlı İstanbul ili Bahçelievler ilçesinde bulunan 13 devlet ilkokulunu kapsayacak şekilde gerçekleştirilmiştir. İlişkisel tarama modeline göre yapılan bu araştırmanın evrenini, Bahçelievler ilçesinde 24 ilkokulda görev yapan 1162 sınıf öğretmeni, araştırmanın örneklemini ise basit rastgele örnekleme yöntemi ile belirlenmiş Bahçelievler ilçesinde 13 ilkokulda görev yapan 629 sınıf öğretmeninden anketlere cevap veren 530 sınıf öğretmeni oluşturmuştur. Araştırmaya katılan sınıf öğretmenlerinin; demografik özellikleri araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" ile tükenmişlik düzeyleri Maslach ve Jackson (1981) tarafından geliştirilen "Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ)" ile okul kültürü düzeyleri Ali Rıza Terzi (2005) tarafından geliştirilen "Okul Kültürü Ölçeği (OKÖ)" ile elde edilmiştir. Anketlerden elde edilen verilerin analizinde SPSS 22.0 istatistik programı kullanılmıştır. Maslach Tükenmişlik Ölçeği'nin ve Okul Kültürü Ölçeği'nin örneklem grubu için uygun olup olmadığını belirlemek için KMO (Kaiser Mayer Olkin) ve Bartlett testi yapılarak, verilerin faktör analizine uygun olduğu görülmüştür. Veriler frekans, yüzde, ortalama, standart sapma, Pearson Momentler Çarpım Korelasyon Katsayısı, Mann- Whitney U Testi ve Kruskal Wallis Testi analizleri yapılarak yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda Okul Kültürü ile Tükenmişlik arasında ve alt boyutları arasında negatif yönde anlamlı ilişkiler görülmüştür. Sınıf öğretmenlerinin duygusal tükenmişlik ve duyarsızlaşma düzeyleri orta, kişisel başarı düzeyleri yüksek; çalıştıkları okulda ise görev kültürü konusunda olumlu tutuma sahip oldukları bulunmuştur. Duygusal tükenme alt boyutunda yaş, öğrenim durumu, mesleki kıdem; duyarsızlaşma alt boyutunda cinsiyet, yaş, medeni durum, öğrenim durumu, mesleki kıdem; kişisel başarı alt boyutunda yaş, medeni durum değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar görülmüştür. Okul kültürü alt boyutlarından görev kültürü alt boyutunda yaş, medeni durum, öğrenim durumu, görev süresi, takdir görme; destek kültürü alt boyutunda mesleki kıdem, takdir görme; bürokratik kültür alt boyutunda takdir görme; başarı kültürü alt boyutunda mesleki kıdem, takdir görme değişkenlerine göre anlamlı farklılıklar görülmüştür.