Ekmeklik buğday çeşitlerinde ardışık hidrojen peroksit uygulamalarının tuz stresi toleransı üzerine etkileri

Bitki büyüme ve gelişimini önemli derecede etkileyen faktörlerden biri tuzluluktur. Literatürde düşük konsantrasyonda uygulanan hidrojen peroksit (H2O2)'in çeşitli abiyotik stres faktörlerine karşı etkili olduğu gösterilmektedir. Bu tez çalışmasında, 2017 yılı Kasım ayında ekim öncesi H2O2 ön uygulanmış ve 2018 yılı Haziran ayında hasat edilmiş bazı ekmeklik buğday çeşitlerinin tohumlarına yeniden H2O2 uygulaması yapılarak erken gelişim döneminde tuz (NaCl) toleransına süperoksit dismutaz (SOD) enziminin etkisi araştırılmıştır. Ekim öncesi 100 µM H2O2 uygulaması (-H2O2: - kontrol; H2O2: + kontrol; 1xH2O2: 1 yıl önce H2O2 uygulanan; 2xH2O2: 1 yıl sonra ikinci kez H2O2 uygulanan) yapılan buğday fidelerine kademeli olarak farklı konsantrasyonda NaCl (0, 80, 160 mM) uygulanmıştır. 35 ve 49 günlük buğday fidelerinin morfolojik, fizyolojik ve biyokimyasal düzeyde meydana gelen değişimler incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, erken gelişim döneminde 2xH2O2 uygulama grubunda H2O2 uygulama grubuna kıyasla sadece çimlenme oranı artarken diğer büyüme pametreleri azalma göstermiştir. Fide gelişim aşamasındaki 35 günlük fidelerde 2xH2O2 uygulama grubunda kök yaş ve kuru ağırlığı dışındaki büyüme parametrelerinde artış olduğu belirlenmiştir. 35 günlük fidelerdeki biyokimyasal sonuçlarda ise en düşük H2O2 miktarı NKÜ Lider çeşidinde ve -H2O2 ve 1xH2O2 uygulaması yapılan gruplarda saptanmıştır. En düşük TBARS miktarı Tosunbey çeşidinde ve 2xH2O2 grubunda olduğu gözlenmiştir. En yüksek SOD aktivitesinin NKÜ Lider çeşidinde olduğu, tüm H2O2 uygulamalarının SOD aktivitesinide artışa neden olduğu ve SOD aktivitesinin en yüksek seviyede 2xH2O2 uygulaması sonucunda olduğu gözlenmiştir. Buna karşın, 2xH2O2 uygulama grubu dışındaki tüm uygulama gruplarında H2O2 ve TBARS miktarlarında artış olduğu, 2xH2O2 uygulama grubunda ise H2O2 miktarı artarken TBARS miktarının azaldığı saptanmıştır. Bu tez çalışmasında, H2O2 ön uygulamasının 35 günlük fidelerde tuz stresinin meydana getirdiği baskıyı daha iyi tolere ettiği, ikinci kez uygulanan H2O2 ön uygulaması ile baskının ortadan kaldırılarak bitki gelişiminin iyileştiği saptanmıştır. Sonuç olarak, buğdayda ikinci kez yapılan H2O2 ön uygulamasının tuz stresine maruz bırakılan toleranslı buğday çeşitlerinde uzun süreli olarak bitki gelişiminde iyileşmeye neden olduğu belirlenmiştir.