Ekolojik ve sürdürülebilir bir yaşam biçimi: Permakültürün anlam dünyası

İnsan ve doğa arasındaki ilişki günümüz koşullarında gittikçe birbirinden uzaklaşmaktadır. Bunun çeşitli nedenleri olmakla birlikte, insanın zorlu yaşam şartlarında hayatta kalma mücadelesi, yeşil alanları çok kısıtlı yoğun kent yaşamı gibi nedenler belirtilebilir. Günümüzdeki insan merkezli yaklaşımlar, aşırı tüketim, doğadan alınanlar ve sömürülenlerin yerine konulamayışından dolayı, küresel iklim olaylarının sonuçları gün geçtikçe daha sert bir şekilde yaşanmaktadır. Olağan dışı iklim olaylarına, deprem, sel, toprak kayması, Covid-19 pandemisi, şiddetli kuraklıklar, aşırı yağışlar gibi tarihsel süreçteki benzerlerinden daha farklı şekillerde yaşanan örnekler verilebilir. Bu tür olaylara insan hayatına zorlu yaşam şartlarının eklenmesiyle insan, yaşamdaki bağlamını kaybetmiştir. 1970'lerde Avustralyalı Biyolog Bill Mollison ve öğrencisi David Holmgren'in birlikte oluşturdukları permakültür tasarım sistemi, öncelikle içinde yaşadığımız dünyayı daha iyi ve her canlı için daha 'adil' bir yer yapmak hayali ile doğmuştur. Sonrasında, tarım alanında tasarım ve insanlara yaşam alanları tasarlama boyutlarında birçok seçenek sunulmuştur. Dünya genelinde her yıl birçok permakültürcü yetiştirilmekte olup, düzenli aralıklarla verilen permakültür tasarım kurslarıyla, yaklaşımın küresel etkisi genişlemek tedir. Bu tema ekseninde tezde, permakültür yaşam şekli ve anlam dünyası araştırılmıştır. Türkiye genelinde kartopu tekniği ile seçilen permakültür tasarım eğitmeni ve uygulayıcılarından 40 kişiyle, nitel araştırma kapsamında derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış sorular yöneltilen katılımcılarla, yaşamlarında permakültürün onlar için ne ifade ettiğini, ilkelerini vb. anlayıcı yöndeki görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Alınan yanıtlar doğrultusunda sosyolojik bir analiz yapabilmek üzere Alfred Schutz'un fenomenolojik sosyoloji yaklaşımından yararlanılmıştır. Permakültürcülerin kendi yaşam alanlarında kurdukları sistem, yöntem ve tekniklerle sadece tarımsal bir tasarım yapmadıkları, bununla birlikte yaşamı, çevreyi ve dünyayı anlam- landırma süreçlerini de oluşturdukları anlaşılmıştır. Bu eksende araştırma bulgularının analizinden hareketle insan ve doğa arasındaki ilişkinin bağlantı ve ilişkisellik üzerinden yeniden anlamlandırılması gerekliliği tespit edilmiştir. Permakültür gibi topluluklar dünyaya şu mesajı vermekteler: türümüzün yok olmaması için, insan merkezli bakış açısından sıyrılıp, çevremize bütüncül bakmamız gerekiyor. Tezin amaçları doğrultusunda ortaya çıkan bulgularda, farklı bilinç şekilleriyle çerçevelenmiş, yenilikçi, adaletli, hiyerarşisiz alternatif toplumsal biçimler sunan permakültürcü anlam kalıpları yer almıştır. Permakültürcülüğün, toplumsal hareketliliğin yönünü değiştiren, eşitsizlik kalıplarını sorgulayan toplumsal alanlar yaratarak, sosyolojik tartışmalarda yer alacak yeni toplumsallıklar ürettiği ifade edilebilir.