El-Keşşâf tefsirinde mutlak ve mukayyed

İslam'ın temel kaynağı olan Kur'ân-ı Kerim, nüzulünden günümüze kadar her alanda Müslümanların ve hâssaten İslam âlimlerinin başucu araştırma kitabı olagelmiştir. Sahip olduğu ehemmiyete binaen muhtevi olduğu her alana, her meseleye, her sûreye, her ayete, her kelimeye, hatta her harfine kadar araştırma konusu yapılan, üzerinde telifatlar yapılan eşsiz kitabımızın üzerine tarih boyunca doğal olarak yüzlerce tefsir, binlerce tez ve makale yazılmıştır. Yapılan her bir çalışmada bazı konular daha ağırlıklı incelenmiş, her bir âlim veya ekol Kur'ân'ın kendi uzmanlık alanına giren yönünü şahsî bakış açısıyla incelemiştir. Tarih içerisinde asr-ı saadete kadar temellendirilebilecek bu eşsiz araştırmalar, yine tarihin akışı ve ihtiyaçların da tetiklemesiyle farklı disiplinlerin oluşumuna zemin hazırlamıştır. Nitekim henüz İslam'ın ilk yıllarından itibaren Kur'ân İlimleri (Ulûmu'l-Kur'ân) ana başlığı altında İ'câzu'l-Kur'ân, Müteşâbihu'l-Kur'ân, Kasasu'l-Kur'ân, Müşkilu'l-Kur'ân gibi konular incelenmiş ve bunların her biri bir ilim dalı haline gelmiştir. Yine Kur'ân-ı Kerîm'in doğru anlaşılması için onun ıtlak-takyîd, umûm-husûs, mücmel-mübeyyen, muhkem-müteşâbih gibi hemen her yönden incelendiği usûl eserleri yazılmıştır. Kimi ulema bu tarz usûlî meseleleri tefsirinin içine derç etmiş iken kimisi de bu konularla ilgili müstakil eserler yazmıştır. Bu tezde Zemahşerî'nin "el-Keşşâf" adlı tefsirinde, bir usûl konusu olan "Kur'ân'da Mutlak-Mukayyed" konusuna yaklaşımı incelenmiştir. Bu yapılırken Zemahşerî'nin mutlak-mukayyed'e lügavî veya belâğî yönünden ziyade tefsir usûlü ve fıkıh usûlü yönünden yaklaşımı tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu nedenle dil ve belağat yönünden mutlak ve mukayyed konusuna girilmemiştir. Çalışmanın konusu tefsir ve fıkıh usûllerinin müşterek bir meselesi olduğu için her iki disipline ait kaynaklardan da istifade edilmiştir. Çalışmada evvela müfessir Zemahşerî ve çalışmanın ana kaynağı olan el-Keşşâf tefsiri hakkında bilgiler verildi. Akabinde tefsir ve fıkıh usûlü'nde mutlak-mukayyed konusu ele alındı. Sonrasında ise çalışmanın asıl konusu olan Zemahşerî'nin el-Keşşâf adlı tefsirinde, usûl eserlerinde mutlak-mukayyed başlığı altında incelenen ayetlere bakış açısı ve yaklaşım tarzı araştırılıp ortaya konmaya gayret edildi. Bunun için her anabaşlığın altında konuyla ilgili alt başlıklar koyulmak sûretiyle her bir meseleyi, ait olduğu başlığın altında incelemeye özen gösterildi.