Elazığ il merkezinde bulunan birinci basamak sağlık kuruluşlarında zor hasta görülme sıklığı ve sağlık personeli üzerine etkisi

Sağlık personeli, sağlık hizmetlerinin niteliğinden dolayı sürekli gergin bir ortam içinde çalışmaktadır. Bu nedenle sağlık sektörü iletişim bozukluğu ve iletişim çatışmalarının çok yoğun yaşandığı bir alandır. İlişkinin niteliğinin belirleyicisi, bazen sağlık çalışanlarının özellikleri bazen de hastaların özellikleridir. Sağlık hizmeti için sağlık kurumlarına başvuran hastalar genellikle aldıkları tıbbi bakımdan memnun kalmamakta ve sağlık çalışanlarını zorlamaktadırlar. Zor hasta kavramı ile ilgili kesin bir tanımlama olmamakla birlikte, yapılan tüm tanımlar toplumsal olgular çerçevesinde farklılıklar ve çeşitlilikler göstererek, bu konuda geniş bir literatür bilgisi oluşturulmuştur. Literatürde karşılaştığımız en genel tanım, iletişimi engelleyen davranışları olan hastaların "zor hasta" olarak nitelendirilmesidir. "Zor hasta" ifadesi sağlık personelinin yapmış olduğu bir etiketlemedir. Zor hastaları öncelikle tespit etmek ve daha sonra geliştirilen baş etme stratejileri ile tedaviyi sürdürmek hem sağlık personeli, hem hastalar, hem de verilen sağlık hizmetinin niteliği açısından önem taşımaktadır. Bu kapsamda gerçekleştirilen araştırmanın amacı, sağlık personelinin en sık karşılaştığı zor hastaların sosyodemografik ve karakteristik özelliklerinin belirlenmesi, zor hasta karşılaşmaları süresince hastaların zorluk derecesi, personelin duymuş olduğu rahatsızlık, uyum ve iletişim sorunları ve sedüktif davranışlar boyutlarının değerlendirilmesi, zor hasta görülme sıklığının tespit edilmesi ve zor hastalar ile başa çıkma yöntemlerinin değerlendirilmesidir. Belirlenen amaç doğrultusunda, Hanh ve arkadaşlarının (1996) Zor Hasta-Hekim Anketi ve Kistler in (2011) Zor Hasta Etkileşim Anketi incelenerek 40 soruluk Zor Hasta Anketi oluşturulmuş ve Elazığ il merkezinde bulunan birinci basamak sağlık kuruluşlarında çalışan 248 sağlık personelline (hekim, ebe-hemşire ve diğerleri) uygulanmıştır(% 92,5). Etik ve gerekli izinler alınmıştır. Araştırma bulgularına göre, zor hastaların çoğunlukla erkek, genç-yetişkin yaş aralığında, ilk-ortaokul mezunu, orta sosyoekonomik düzeyde, ev hanımı, memur, evli ve kentten gelen hastalar olduğu belirlenmiştir. Ayrıca zor hastaların uğraştırıcı, yorucu, kişiliği zor, beklentileri mantıksız, sinir bozucu, agrasif, bakımları konusunda çok zaman alan, tedavi süresince gelişen semptomlara tepki veren, küçük problemlerle gelen, isteklerini yaptırmak için sağlık personelini yönlendirmeye çalışan hastalar olduğu gösterilmiştir. Elazığ il merkezinde bulunan birinci basamak sağlık kuruluşlarında zor hasta görülme sıklığı yaklaşık % 30 (29,5± 1,879) olarak tespit edilmiştir. Sağlık personelinin cinsiyet, meslek ve medeni durumlarına göre farklılık gösteren çeşitli baş etme yöntemleri oluşturdukları tespit edilmiştir.