Eleştirel toponimi bağlamında toplumsal hafızanın mekandaki kodları: Bomonti'de yer isimleri

Araştırma, eleştirel kentsel toponimi bağlamında toplumsal hafızanın mekandaki kodlarının izini sürerken, yer isimleri -toponimler- ile toplumsal hafızanın ilişkisine odaklanmaktadır. Kentsel mekan, toplumun bir ihtiyacı ve toplumsal ilişkilerin bir ürünü olarak ortaya çıkmış; toplumsal ilişkilerin, normların ve hafızanın yeniden üretilmesinde etkili olmuştur. Nesneler, değerler ve deneyimlerin oluşturduğu soyut ve somut kavramların bir toplamı olan kentler, hakim ideolojilere bağlı olarak evrilirken, toplumsal hafıza da kolektif olarak üretilmekte ve kentsel mekanda yer isimleri aracılığıyla kodlanmaktadır. Anlamı ve dolayısıyla toplumsal hafızayı mekanda görünür kılan isimler, kentsel mekanı anlamlı/hafızası olan yerlere (topos) dönüştürdüğü gibi; hafızayı manipüle ederek ya da kesintiye uğratarak anlamı olmayan ya da diğer bir deyişle hafızası olmayan yerlere (atopos) dönüştürmektedir. Bu süreçte hakim ideolojinin meşrulaştırılması, ulus kimliği inşası ve toplumsal gerçekliğin inşasında ideolojik bir araç olarak kullanılarak hatırlama ve unutma arasındaki seçimleri etkileyerek toplumsal hafızayı manipüle eden yer isimlendirme politikalarının ideolojik bir araca dönüşme sürecinin tartışılması gereği ortaya çıkmaktadır. Bu kapsamda, araştırmanın amacı, eleştirel toponimi bağlamında toplumsal hafızanın kentsel mekandaki kodlarını ve izlerini yer isimleri üzerinden okumak ve yer isimlendirme politikalarının toplumsal hafıza üzerindeki gücünü Bomonti semti örneği üzerinden sorgulamaktır. Araştırmanın hedefleri ise, toplumsal hafızanın mekansallığını ve mekandaki kodlarını yer, yer olmayan ve yer isimleri üzerinden tartışmak, eleştirel toponimi bağlamında yer isimlendirme politikalarının toplumsal hafıza üzerindeki etkisini irdelemek ve Bomonti'nin toplumsal hafızasının kentsel mekandaki kodlarını yer isimleri ve isimlendirme politikaları üzerinden okumaktır. "Eleştirel toponimi bağlamında, yer isimlerinin toplumsal hafıza üzerindeki gücü nedir?" sorusuna yanıt arayan araştırmanın çıkış noktasını oluşturan problemler doğrultusunda tanımlanan amaç ve hedefleri gerçekleştirmek, araştırma sorularına yanıt vermek amacıyla kavramsal çerçevenin oluşturulması, alan çalışmasının tasarımı, alan çalışması ile sonuç ve öneriler olacak şekilde araştırma dört bölümden oluşmaktadır. Araştırma problemi, amaç ve yöntemin sunulduğu giriş bölümünü takip eden araştırmanın ikinci bölümünde, uluslararası ve ulusal literatür üzerinden gerçekleştirilen okumalar ile odaklanılan temel kavramlar sorgulanarak bunlara yönelik kuramsal altyapı oluşturulmaktadır. Kavramsal çerçeveyi yer isimleri, toplumsal hafıza, kentsel mekan ve eleştirel toponimi kavramları oluşturmaktadır. Birinci ve ikinci araştırma sorusuna yanıt vermeyi hedefleyen bu bölümde toplumsal hafıza, yer ve yer isimlerinin ilişkisi eleştirel toponimi bağlamında ortaya konulmaktadır.