Lisansüstü tezlerde nitel içerik analizi kullanımının değerlendirilmesi

Nitel içerik analizi son yıllarda, özellikle son on yılda, daha fazla kullanılmaya başlamıştır. Bu eğilim, Türkiye'de de bulunmaktadır. Bu yöntemin temellerinin 1952 yılında Berelson tarafından, İletişim Araştırmalarında İçerik Analizi başlıklı kitabı yayımlandığında atıldığı söylenebilir. Berelson, kitabında içerik analizini nicel bir analiz tekniği olarak tanımlamıştır. Kısa süre sonra, kitabı eleştirilmeye başlamıştır ve Kracauer de Berelson'ın ilk eleştirmeni olmuştur. Kracauer (1952), aynı yıl yayımladığı Nitel İçerik Analizinin Zorluğu başlıklı makalesinde içerik analizinin nicel bir yöntem olarak adlandırılmasına karşı çıkmış ve bu yöntemin aslında nitel bir teknik olduğunu belirtmiştir. İçerik analizinin nicel mi yoksa nitel mi olacağı tartışması o zamandan beri devam etmektedir ve bu süreçte içerik analizi hem metodolojik olarak çalışılmış hem de bir araştırma yöntemi olarak kullanılmıştır. Bu çalışmanın motivasyonu nitel içerik analizinin sürecini ve özelliklerini belirlemektir. Bu çalışmanın hedefleri ise Türkiye'deki yöntembilim alanyazınına katkıda bulunmak ve bu tekniğin nasıl uygulandığını açıklamak, varsa, ilgili yanlış anlaşılmaları gidermektir. Bu çalışmada araştırma tekniği olarak nitel içerik analizi kullanılmıştır. İlk olarak literatür taramasıyla içerik analizinin arka planını, nerelerde kullanıldığını ve nitel içerik analizinin nasıl uygulandığını anlamak amaçlanmıştır. Nitel içerik analiziyle ise bu tekniğin özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bunun için Türkiye'de yazılmış ve çalışmalarında nitel içerik analizi kullanmış yüksek lisans ve doktora tezleri incelenmiştir. Tezler, Yükseköğretim Kurulunun çevrimiçi Ulusal Tez Merkezi'nden, amaçlı örnekleme yönteminin bir türü olan ardışık birim örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Örneklemde 27 yüksek lisans, 15 doktora tezi bulunmaktadır. Nitel içerik analizi, örneklem üzerinde uygulandıktan sonra, nitel içerik analizinin nasıl kullanılacağına ilişkin bir karışıklık olduğu görülmüştür. Bu karışıklığı aşmak için araştırmacılara, nitel içerik analizinin kullanımına yönelik olarak, teknik ile ilgili karşılaşılan zorlukları göstermek amacıyla bazı yollar önerilmiştir.