Alt kretase yaşlı çamurtaşlarının organik maddelerinin ve hidrokarbon potansiyelinin değerlendirilmesi: Ulus ve Kilimli formasyonları, Kuzeybatı pontid, Türkiye

Alt Kretase yaşlı çamurtaşları, Türkiye'nin kuzeybatı kesimindeki Zonguldak (Kilimli ve Kızılcakes ilçeleri), Bartın (Ulus ilçesi) ve Karabük (Cumayanı) ilçelerindeki Ulus ve Kilimli Formasyonlarında yüzeylenmektedir. Kilimli formasyonu, Zonguldak doğusunda Kilimli ilçesi ve Amasra dolaylarında sıkça izlenir. Kilimli dolayında kumlu kireçtaşı, kumtaşı, silttaşı, kiltaşı ardalanmasından oluşan bir istif sunar. Renk gri, kurşuni ve sarımsı bejdir. Ulus formasyonu CideKurucaşile hattının güneyinde Türbeyanı marnları üzerinde geldiği kesimlerde marn içerisine türbiditik kumtaşı ara katkılarının girmesi ile başlar, bu katkıların giderek artması ile ince- orta kalın tabakalı homojen bir kumtaşı- şeyl ardalanması haline gelir. Bu bölgelerdeki Alt Kretase yaşlı çamurtaşlarının organik madde ve hidrokarbon kaynak kayaç potansiyelinin kalitesini, miktarını, termal olgunluğunu ve çökelme ortamı koşullarını belirlemek amacıyla toplam 17 mostra numunesi Rock Eval VI cihazı ile analiz edilmiştir. Rock- Eval analizi sonucu HI, OI, S1, S2, S1\S2 ve Tmax değerleri elde edilmiştir. Bu parameterlere göre incelenen örneklerin organik madde tipleri, organik maddenin olgunlukları ve hidrokarbon türüm potansiyelleri belirlenmiştir. Organik maddede bulunan serbest hidrokarbonlar, petrol ve gaz yaklaşık 300°C'de buharlaşır. 3 dakikalık aralıklar ile bu termo-buharlaşma pik verir. Bu pik, S1 piki olarak adlandırılır ve mg HC/g kayaç olarak ifade edilir. 300 ile 600°C arasında, hem kayaçtaki kerojenin parçalanma süresince açığa çıkanlar hem de resin ve asfaltenler gibi ağır ekstrakt edilebilen bileşikler açığa çıkar. Bu hidrokarbonlar S2 pikini oluşturur. S2, kayaçta mg HC/g kaya şeklinde ifade edilir. 300 ile 390°C arasında oksijen bileşikleri ayrışır ve CO2 sonucu mg CO2/g kayaç olarak ifade edilen S3 piki ölçülür. S2 pikinin maksimum olduğu nokta maksimum sıcaklık olarak isimlendirilip, Tmax °C ile ifade edilir. S2 piki kaydından sonra kalan organik karbon 600°C hava (veya oksijen) atmosferi altında oksidasyon ile ölçülür. Elde edilen CO2, S4 pikidir, kayaçta mg CO2/g kayaç olarak ifade edilir. Toplam organik karbon (TOC wt.% ağırlık olarak ifade edilir) S1, S2 ve S4'den otomatik olarak hesaplanır. HI (Hidrojen I ̇ ndeks) parametresi, kerojenin hidrojence zenginliğini gösteren bir parametre olup, S2 (ppm) / TOC x 100 ile ifade edilir. OI (Oksijen I ̇ ndeks) parametresi ise, kerojenin oksijence zenginliğini gösterir ve S3 (ppm) / TOC x 100 ile ifade edilir. PI (Üretim I ̇ ndeksi) parametresi, kayanın içinde hazır halde bulunan sıvı hidrokarbon oranını göstermekte olup, S1/(S1+S2) ile ifade edilmektedir. RC (Rezidüel Karbon) parametresi, piroliz işlemi esnasında CO ve CO2'den elde edilen organik karbonun (wt %) toplamını gösterir. Rezidüel karbon aynı zamanda piroliz edilemeyen organik karbonu gösteren TOC bölümü olarak da tanımlanabilir (Johannes vd. 2006).