Okul öncesi çocuklarda işlemsel ve bildirimsel üstbilişin sosyal problem çözme stratejileri üzerindeki etkilerinin keşfedilmesi

Önceki araştırmalar, üstbiliş ile sosyal problem çözme becerileri arasında olası bir ilişki önermiş ancak bu iddiayı destekleyecek ampirik kanıtlar sunmamıştır. Bu tez çalışmasının amacı, üstbilişsel becerilerin (bildirimsel üstbiliş bilgisi ve işlemsel üstbiliş) okul öncesi dönemdeki çocuklarda sosyal problem çözme stratejileriyle ilişkisini araştırmaktır. Çalışmaya toplamda 51 ile 70 ay arasında (Ortay = 60.16, SSay = 6.33) yaşlarındaki 30 çocuk katılmıştır. Üstbiliş, bir problem çözme görevi bağlamında iki farklı ölçüm aracı kullanılarak değerlendirilmiştir. Bulmaca görevinin çözümü sırasında işlemsel üstbiliş (izleme ve kontrol davranışları) ve işlemsel üstbiliş başarısızlığını değerlendirmek amacıyla İşlemsel Üstbilişsel Davranışları Kodlama Manueli (ProMeta) geliştirilmiştir. Bulmaca göreviyle ilgili bildirimsel üstbilişi (insanlar, görev ve stratejiler hakkındaki bilgi) değerlendirmek için Üstbilişsel Bilgi Mülakatı kullanılmıştır. Çocukların sosyal problem çözme stratejileri (uzlaşmacı vs. boyun eğen/kendine hizmet eden stratejiler), akran anlaşmazlığını tasvir eden 3 senaryoya verdikleri çözümler analiz edilerek değerlendirilmiştir. Sonuçlar, bildirimsel ve işlemsel üstbiliş arasında pozitif ancak anlamlı olmayan bir ilişkinin olduğunu göstermiştir. İşlemsel üstbiliş ile bildirimsel üstbilişin yaş faktörü kontrol edilerek sosyal problem çözme stratejileri üzerindeki etkisini incelemek için hiyerarşik regresyon analizleri yapılmıştır. Regresyon analizi sonuçlarına göre, bildirimsel üstbilişin okul öncesi çocukların sosyal sorunlara uzlaşmacı çözümler üretme becerisini anlamlı ölçüde yordadığını göstetrmiştir. Öte yandan, işlemsel üstbiliş ve bileşenlerinin bu ilişkide yordayıcı bir etkisi bulunmamıştır. İzleme davranışlarının başarısız olması, akran anlaşmazlıklarına boyun eğen/kendini düşünen stratejiler üretmeyi anlamlı ölçüde yordamıştır. Genel olarak, bu çalışmanın sonuçları, üstbilişsel becerilerin bilinçli farkındalığının ve bu becerileri açıklayabilmenin (bildirimsel üstbiliş) önemini vurgulamaktadır. Sonuçlar, ilgili literatür ışığında teorik ve pratik çıktılar açısından tartışılmıştır.