Aile bağlamı ve çocukların matematikte öğrenmeyle ilgili davranışları ve yeterlikleri

Pek çok çocuk ilkokul kadar erken bir dönemde bile okulun matematik gereksinimlerine yetişmekte güçlük çekmekte ve matematiğe karşı anksiyete geliştirmektedir. Erken matematik becerileri, çocukların ileri dönem akademik yeterliklerinin ve okuldaki başarısının temel bir öngöstergesi olduğu ve giderek daha fazla meslekte gerekli olduğu için bu durum sorun teşkil etmektedir. Her çocuğun matematiksel gelişim potansiyeline ulaşmasını sağlamak için bu yetkinliklerin ilk kolaylaştırıcılarını belirlemek önemlidir. Literatür, çocukların matematik becerilerini geliştirmeleri için anaokullar ve okullar ile birlikte ailelerin önemini vurgulamaktadır çünkü aileler, çocukların okula başarılı bir şekilde geçişi ve ardından matematik öğrenimi için erken bilişsel ve davranışsal beceriler kazandıkları birincil sosyalleşme ortamını oluşturur. Böylece aile ortamının farklı yönleri halihazırda çocukların matematiksel yeterlikleriyle ilişkilendirilir. Ancak bu tez, aile bağlamının ve ailenin sosyo-ekonomik statüsünün (SES) çocukların matematik becerileri geliştirmesiyle nasıl bağlantılı olduğunun altında yatan mekanizmaları daha iyi anlamak için ebeveynlerin ve öğrencilerin eğitim ile ilgili inançları (ebeveynlerin ve öğrencilerin görev değeri ve yeterlik inançları) ve aile içindeki uyumun (aile üyeleri arasındaki yakınlık düzeyi, duygusal bağ ve destek) yanı sıra ebeveynlerin matematik ödevlerine olan müdahalelerinin kalitesi (özerklik desteği ve psikolojik kontrol uygulamaları) gibi aile ortamının süreç odaklı yönlerinin rolüne odaklanmıştır. Aile ortamları ve okul sistemleri ülkeler arasında farklılık gösterdiğinden aile bağlamının çocukların matematik becerileriyle nasıl bağlantılı olduğuna dair temel mekanizmalar da ülkeler arasında farklılık gösterebilir. Bu nedenle tez, Türkiye ve Almanya gibi iki farklı ülkeden gelen verilerden yararlanmaktadır. İlk çalışma, aile SES'inin Türkiye'deki çocukların matematik performansıyla olan bağlantısına dair temel süreçleri incelemiştir. Okulların ortalama performans düzeyi ile ebeveynlerin ve öğrencilerin eğitimle ilgili inançlarının ailenin sosyo-ekonomik statüsü (SES) ile öğrencilerin matematik başarısı arasındaki ilişkideki rolünü araştırmak için 4742 öğrenciden (Myaş = 15,8 yıl) elde edilen veriler kullanılmıştır. İkinci çalışmada aile içindeki uyumun, öğrencilerin ilkokula geçişte matematik ve matematik yeterliğindeki öğrenmeyle ilgili davranışlarıyla olan ilişkisini araştırmak için 357 öğrenciyle (Myaş anaokulunda (T1) = 60,22 ay) Almanya'daki boylamsal verilerden yararlanılmıştır. Üçüncü çalışmada annelerin matematik ödevlerine olan müdahalelerinin kalitesi (anne özerklik desteği ve psikolojik kontrol) ile çocukların matematik öğrenmeyle ilgili davranışları arasındaki bağlantı araştırılmıştır. Daha da önemlisi, bu çalışma 107 Alman-Türk (Myaş = 40,65 yıl), 426 Türk (Myaş = 40,56 yıl) ve 140 Alman ailede (44,83 yıl) anne-çocuk ilişkisinin kalitesinin rolünü (matematik ödevi konusunda anne-çocuk çatışmasının düzeyi) değerlendirmiştir. İlk çalışma, okulların performans düzeyi ve öğrencilerin yeterlik inançları aracılığıyla ailenin sosyo-ekonomik statüsünden öğrencilerin matematik yeterliğine uzanan güçlü dolaylı etkiler ortaya koymuştur. Bu dolaylı etki, ebeveynlerin eğitimle ilgili inançları veya öğrencilerin matematiğe olan ilgileri yoluyla oluşan dolaylı etkiden daha güçlüdür. Böylelikle ilk çalışmanın sonuçları, okulların performans düzeyinin ve öğrencilerin yeterlik inançlarının Türk öğrencilerin matematik yeterlikleri için önemli rolünü vurgulamaktadır. İkinci çalışma, Alman öğrencilerin birinci sınıfta öğrenme ile ilgili davranışlarının, anaokulunda aile içindeki uyum ile öğrencilerin ikinci sınıftaki matematik yeterlikleri arasındaki ilişkiye önemli ölçüde aracılık ettiğini göstermiştir. Bu sonuçlar, matematik konusunda gelecekteki okul başarısı için okula başlamadan önce olumlu ve geliştirici bir aile ortamının önemini vurgulamaktadır. Üçüncü çalışma, Türk ve Alman-Türk gruplarında annelerin matematik ödevlerine olan müdahalelerindeki özerklik desteği ile öğrencilerin matematik ile ilgili öğrenme davranışları arasında doğrudan pozitif bir ilişki olduğunu ve tüm örneklemlerde annelerin matematik ödevlerine olan müdahalelerindeki psikolojik kontrol ile öğrencilerin anne-çocuk çatışması düzeyi üzerinden matematik ile uğraşmaları arasında dolaylı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Bu sonuçların araştırma ve uygulama için önemli etkileri olmuştur. İlk çalışmanın sonuçları, okulların performans düzeyinin Türk öğrencilerin yeterlik inançları ve matematik yeterliğindeki önemli rolünü vurgulamış ve böylece Türkiye'deki matematik alanında bireysel farklılıkları araştıran çalışmaların, aile etkenlerinin ve öğrencilerin motivasyonel inançlarının yanında devam ettikleri okulun özelliklerini de analizlerine dahil etmesi gerektiğini öne sürmüştür. İkinci çalışma, aile için olumlu bir yön olan uyumlu aile ilişkilerinin Alman öğrencilerin erken öğrenmeyle ilgili davranışları ve matematikteki yeterlikleri için faydalı rolüne işaret etmiştir. Böylelikle gelecekteki müdahaleler, çocukların erken öğrenme ile ilgili davranışlarını ve matematik yeterliklerini okula başlarken bile güçlendirmiş olmak için Alman aileleri içindeki uyumu geliştirmeyi hedefleyebilir. Üçüncü çalışma, kültürel gruplar arasında çocukların akademik işleyişi için ebeveyn özerklik desteğinin olumlu rolünü ve ebeveynlerin psikolojik kontrolünün olumsuz rolünü vurgulamaktadır. Sonuçlar, Türk ve Alman-Türk annelerin matematik ödevlerine olan özerklik destekleyici müdahalelerini artırmaları ve her üç gruptaki annelerin de (Alman-Türk, Türk ve Alman) psikolojik kontrol uygulamalarından kaçınmaları gerektiğini göstermektedir. Çalışmalar çoğunlukla, örneğin sosyo-ekonomik statü veya göç geçmişi gibi aile bağlamının yapısal yönlerinden daha her yöne çekilebilir olan aile bağlamının süreç odaklı göstergelerine odaklandığından bulgular, öğrencilerin matematik yeterliklerini iyileştirmek için tasarlanmış gelecek müdahaleler için önemli çıkarımlar gösterebilir. Anahtar Kelimeler: matematiksel yeterlik, aile uyumu, özerklik desteği, psikolojik kontrol, ebeveynlerin okul ödevlerine müdahalesi, öğrenme ile ilgili davranışlar, Türkiye, Almanya, kültür