Farklı azot uygulama zaman ve oranlarının sırta ekim sisteminde ekmeklik (Triticum aestivum L.) ve makarnalık (Triticum durum) buğdayda verim ve bazı verim unsurları üzerine etkilerinin belirlenmesi

Sürdürülebilir bir tarım için etkili toprak gübrelemesi ve su yönetimi her toprakta en önemli araç olup, azotlu gübreleme ve sulama, bitkisel üretimi doğrudan etkileyen girdilerden birisidir. Buğdayda sırta ekim tarımsal faaliyetleri kolaylaştırmakta, girdileri azaltmakta ve verimde düşüş yaşanmadan tohumlukta % 90'a kadar tasarruf sağlamaktadır.Bu araştırma; sırta ekimde sulu koşullarda farklı gelişme dönemlerine bölünerek verilen azotlu gübrenin ekmeklik ve makarnalık buğdayda tane verimi ve verim özellikleri üzerine etkilerini belirlemek amacıyla Diyarbakır koşullarında bir yıl süreyle yürütülmüştür. Azot dekara 14 kg olacak şekilde beş farklı gelişim döneminden (ekim, ilk yaprak çıkışı, birinci kardeş çıkışı, ilk boğum oluşumu ve karınlanma başlangıcı ), herhangi 1, 2 veya 3'ünde, azot verilmeyen kontrol uygulaması ile birlikte toplam 13 farklı şekilde toprağa verilmiştir.Çalışmada elde edilen sonuçlara göre makarnalık buğday genotipleri için en iyi azot verilme zaman ve oranlarının (AVZO) `%50 ekim + %50 ilk kardeş' ve `%66 ekim + %33 ilk kardeş' uygulaması olduğu belirlenmiştir. Azot verilme zaman ve oranlarına (AVZO) tepki olarak makarnalık buğdaylarda incelenen özelliklerden ``çiçeklenme süresi, başaklanma dönemi ve erken hamur olum döneminde ölçülen SPAD değerleri, metre karedeki bitki sayısı, 1000 tane ağırlığı, tane dolum süresi, tane dolum hızı, tanedeki azot miktarı, biyolojik verim, tane verimi, hasat indeksi, azot verimi, tane verimi azot kullanım etkinliği, azot verimi için azot kullanım etkinliği'' istatistiki açıdan önemli çıkmıştır.Ekmeklik buğdaylar için en iyi azot verilme zaman ve oranlarının ise makarnalık buğdaylara benzer olarak `%66 ekim + %33 ilk kardeş' uygulaması ile `tamamı ekimle' uygulaması olduğu belirlenmiş ve incelenen özelliklerden `'başaklanma tarihi, çiçeklenme tarihi, metre karedeki bitki sayısı, tane dolum süresi, tane verimi azot kullanım etkinliği, azot verimi kullanım etkinliği'' istatistiki açıdan önemli çıkmıştır.Anahtar Kelimeler: Ekmeklik ve Makarnalık Buğday, Azot, Gübreleme Zamanı, Tane Verimi,Kalite, Sırta Ekim