Fatma Aliye Hanım'ın felsefî görüşleri

Fatma Aliye Hanım, Tanzimat dönemi hukukçu, tarihçi ve devlet adamı olan Ahmed Cevdet Paşa ve Adviye Hanım'ın İstanbul'da dünyaya gelen kızıdır. Yaşadığı dönemde iyi bir öğrenim görme şansına sahip olan Fatma Aliye Hanım yalnız özel öğretmenlerden ders almakla kalmamış aynı zamanda babası Ahmed Cevdet Paşa ölene kadar ondan ders almayı sürdürmüştür. Manevi babası olan Ahmed Midhat Efendi ölene kadar, Fatma Aliye Hanım onunla birçok konuda fikir alışverişinde bulunmuştur. Batı'daki bilimsel ve felsefî gelişmelerden haberdar olan Fatma Aliye Hanım felsefeye dair ilk kitabı Terâcim-i Ahvâl-i Felâsife'de Yunan felsefesinden başlayarak İslâm felsefesiy-le devam eden süreci kaleme almış, birçok felsefecinin isimlerinden ve bazı felsefî akımlardan bahsetmiştir. Diğer kitabı olan Tedkîk-i Ecsâm ise Batı'da art arda olan gelişmeler sonucunda oluşan materyalist düşünce akımına karşı yazılmış bir reddiyedir. Sonuçta birçok konu hakkında fikir beyan etmiş Fatma Aliye Hanım'ın olaylara bakış açısında ve uygulamalarındaki temel saikin İslâm düşünce geleneğine uygun olduğu belirt-mekte bir sakınca yoktur. Onun felsefe alanında ve Osmanlı'da ilk defa bir kadın tarafından yazılmış olan iki kitabında işlenilen, eleştirilen ve savunulan konular ele alındığında köklü bir düşünce ve zengin bir kültürün etkileri görülür. Anahtar Kelimeler: İslâm düşüncesi, Tanzimat Dönemi, Ahmed Cevdet Paşa, Ahmed Midhat Efendi