Fen bilimleri öğretmen adaylarının model oluşturma ve kullanmaya yönelik öğretim etkinliklerinin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı, fen bilimleri öğretmen adaylarının (FBÖA) model oluşturma ve kullanmaya yönelik öğretim etkinliklerinin incelenmesidir. Çalışmanın deseni nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışmasıdır. Çalışmanın katılımcılarının belirlenmesinde seçkisiz olmayan amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. 2019-2020 eğitim-öğretim yılında Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen Bilgisi Eğitimi Anabilim Dalı'nda öğrenimine son sınıfta devam eden 33 kadın, 7 erkek olmak üzere toplam 40 öğretmen adayı ile gerçekleştirilen çalışmada katılımcıların belirlenmesindeki ölçüt, fen bilimleri öğretmen adaylarının son sınıfta öğrenim görmeleri, Özel Öğretim Yöntemleri-2 dersini alıyor olmaları ve çalışmaya katılmak için gönüllü olmalarıdır. Nitel çalışmalarda oluşabilecek olası ön yargıları azaltmak amacıyla geçerlik ve güvenirlik için birden fazla farklı veri toplama araçlarına başvurulmuştur. Bunlar; öğretmen adaylarının ilgili kazanımlara yönelik hazırladıkları ders planları, ders sunumlarının gözlemi, araştırmacılar tarafından tutulan alan notları ve öğretmen adayları ile yapılan yarı-yapılandırılmış görüşmelerdir. Toplanan verilerin analizinde doküman analizi ve içerik analizi tekniklerine başvurulmuştur. Fen Bilimleri Öğretim Programı (MEB, 2018)' nda yer alan model kazanımlarının çoğunun fizik ve biyoloji disiplinine ait konular etrafında yapılandırıldığı, kimya disiplinine ait model etkinliklerinin sayıca en az olduğu belirlenmiştir. FBÖA' nın ders planı hazırlayıp ortam araç-gereç ve ders esnasında kullanılacak materyalleri düzenleyerek sunmaları, sunum yaptıkları konuların öğretmenlik becerisi açısından değerlendirilmesi gibi esaslara dayanan Özel Öğretim Yöntemleri-2 dersi için hazırladıkları ders planları, model oluşturma ve kullanmaya yönelik etkinlikler kapsamında değerlendirildiğinde, en fazla model etkinliğinin 5E Öğretim Yöntemi' nin öğrencilere gözlem yapma, araştırma yeteneklerini gösterme ve sorgulamaya fırsat tanıyan keşfetme basamağında yer aldığı göze çarpmaktadır. FBÖA' nın hem ders planları hem de ders sunumlarında modellerin en çok temsil boyutunu kullandıkları, tahmin boyutunun ise çok az öğretmen adayı tarafından kullanıldığı elde edilen bulgular arasında yer almaktadır. Öğretmen adayları ile yapılan görüşmelerde ise model tanımına ve model boyutlarına ait sınırlı ve yanlış bilgilere sahip oldukları ve neyin model olup neyin olmadığı konusunda bir sınır çizemedikleri için karışıklık yaşadıkları görülmüştür. Bu bulgulardan hareketle, eğitim fakültelerinin öğretim programlarının içeriğinin Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı'nın gereklilikleri de göz önünde bulundurularak oluşturulması, modellere ait pedagojik bilginin sınırlarının çizilmesi ve öğretmen adaylarının modeller hakkında kapsamlı bilgi sahibi olmalarının sağlanması önerilebilir. Ayrıca öğretmen adaylarının model ile ilgili sınırlı anlayışları ve kavram yanılgılarını, kendi deneyimleri sonucu eski yaşantılarından edindikleri düşünüldüğünde; öğretimin erken basamaklarında hizmet içi öğretmenlerin de model etrafında şekillendirdikleri ders içeriğini öğrencilere öğretirken modelin dış yapısı ve temsil ettiği referans sistemin ötesine geçerek, öğrencilere modele ait epistemolojik anlayışı da aşılamaları gerektiği söylenebilir.