Fen bilimleri öğretmen adaylarının teknolojik tasarım sürecindeki bilişsel ve üstbilişsel stratejilerinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, fen bilimleri öğretmen adaylarının teknolojik tasarım sürecinde kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel stratejileri belirlemek, tanımlamak ve farklı üstbilişsel farkındalıklara sahip gruplar arasındaki benzerlik ve farklılıkları tespit etmektir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması benimsenmiş ve bütüncül tek durum deseni kullanılmıştır. Katılımcılar, amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiştir. Araştırmaya Düzce Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen Bilgisi Öğretmenliği Anabilim Dalı'ndan pilot uygulama için dördüncü, asıl uygulama için üçüncü sınıf öğrencileri katılmıştır. Asıl uygulamada yer alan 41 öğrenciden alt ve üst grubu oluşturan 15 katılımcı bulunmaktadır. Bu katılımcılara ayrı ayrı günlerde teknolojik tasarım yaptırılmıştır. Araştırmanın verilerini katılımcıların düşünce günlükleri, tasarım yaparken video kaydına alınan sesli düşünme seansları ve bunları detaylandırmak için katılımcıların tasarımları bittikten sonra yapılan görüşme kayıtları ile araştırmacının gözlem notları oluşturmuştur. Veriler, içerik analizi ile analiz edilmiştir. Araştırmanın bulguları kısaca şu şekilde oluşturulmuştur: (i) Katılımcıların tasarım sürecinde kullandıkları bilişsel ve üstbilişsel stratejiler tanımlanmıştır. (ii) Katılımcıların tasarım sürecinin hangi aşamalarında, hangi stratejileri, nasıl kullandıkları betimlenmiştir. (iii) Üstbilişsel farkındalık düzeylerine ve akademik başarılarına göre alt grup ve üst grup olarak ayrılan katılımcıların, bilişsel ve üstbilişsel stratejilerinin benzer ve farklı yönleri tespit edilmiştir. (iv) Katılımcıların teknolojik tasarım sürecinde ürettikleri tasarım fikri sayısı ve bu fikirlerin niteliği bakımından alt ve üst grup arasındaki farklılıklar incelenmiştir. Verilerin analizi sonucunda, elde edilen bulgular; katılımcılar hangi grupta olursa olsun bilişsel ve üstbilişsel stratejilerden her ikisini de tasarım sürecinde kullandıklarını göstermektedir. Bu çerçeveden bakıldığında teknolojik tasarım sürecinde 23 farklı strateji ortaya çıkmıştır. Bu stratejilerin 9'u bilişsel strateji, 8'i üstbilişsel strateji ve 6'sı ise hem bilişsel hem de üstbilişsel strateji olarak tanımlanmıştır. Her iki gruba ait bulgular incelendiğinde, alt gruptakilerin daha çok bilişsel stratejileri, üst gruptakilerin ise; daha çok üstbilişsel stratejileri kullandıkları görülmüştür. Üst grubun ürettiği tasarım fikri sayısının da alt gruptan fazla olduğu ve tasarım sürecinde kullanılan toplam stratejiler bakımından üst grubun alt gruba göre daha çok sayıda ve çeşitte bilişsel ve üstbilişsel strateji kullandığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca tüm katılımcıların, tasarım sürecinin değerlendirme aşamasında kullandıkları stratejilerin, planlama ve uygulama aşamalarında kullandıkları stratejilerden daha az olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: bilişsel strateji, üstbilişsel strateji, teknoloji, tasarım, teknolojik tasarım döngüsü