Ferâ'izî-zâde Mehmed Sa'îd Efendi'nin Pend-nâme-i Attar şerhi (2-56. varaklar inceleme-metin)

Türk edebiyatı, içinde Türk-İslâm kültürüne ait gelenek, görenek, dil ve inanış gibi kıymetli ögeler bulunduran eserler yönünden oldukça zengin bir geleneğe sahiptir. Bu eserlerin birçoğu oluşturuldukları edebî dönem gereği hem anlatım olarak hem de içerik olarak ilk bakışta hemen herkesin doğrudan ve tam olarak anlayıp kavrayabileceği eserler değildir. İşte bu noktada eserin daha iyi anlaşılması için şerh metodu devreye girmektedir. Kelime olarak açmak, ayırmak, yarmak, gibi anlamlar taşıyan şerh kavramı metinlerde ise îzah etmek, açıklamak, yorumlamak biçiminde kullanılmaktadır. Bu münâsebetle Türk edebiyatında şerh mahiyetindeki eserlerin sayısı büyük bir yekûn oluşturur. İşte bunlardan biri de Ferâ'izî-zâde Mehmed Sa'îd Efendi'nin Pend-nâme-i Attar Şerhi adlı eseridir. 12. yüzyıl Tasavvuf edebiyatı sûfî şairleri arasında yer alan Ferîdüddîn Attâr'ın Pendnâmesi'nin şerhi olan bu eser 1224/1809 yılında yazılmıştır. Ferâ'izî-zâde Mehmed Sa'îd Efendi Bursa'da doğmuştur. Dersiâm Seyyid Ferâ'izî Mehmed Efendi'nin oğludur. Ferâ'izî-zâde sanıyla tanınmıştır. Müellif, ilk eğitimini babasından almış olup medreseye devam etmiştir. Bu arada özel olarak kendini yetiştirmiş ve Arapçasını ilerletmiştir. Mehmed Hafîd Efendi'den ilim tahsil etmiştir. Bursa mahkemesinde kısmet-i askerî başkâtipliği de yapan Ferâ'izî-zâde'nin Pend-nâme-i Attar Şerhi'nin dışında Târîh-i Gülşen-i Maârif adında bir de tarih kitabı vardır. Araştırmacılar tarafından daha çok tarihçi olarak nitelendirilen Ferâ'izî-zâde Mehmed Sa'îd, 1251/1835'te vefat etmiş olup Mezarı Emîr Sultan Câmi hazîresindedir. Ferâ'izî-zâde, eserini yazarken bazı varaklara Pendnâme'den beyitler almıştır. Şarih, önce Pendnâme'den aldığı bu beyitleri numaralandırmış sonra ise beyitlerdeki bilinmeyen kelimeleri yapı ve anlam olarak iki yönlü incelemiştir. Yapıda kelimelerin dil bilgisi özelliklerine değinmiştir. Anlamda ise kelimelerin Arapça, Farsça ve Türkçe karşılıklarını vermiştir. Bu işlemin ardından o beyti şerhe geçmiştir. Âyet, hadis ve kıssalarla şerhini zenginleştirmiştir.