Finansal tüketici kavramı, finansal krizler ve finansal tüketicinin korunmasına yönelik Türkiye'deki gelişmeler

Finansal ekosistemin baş aktörü olan finansal tüketicilerin, finansal sisteme işlerlik kazandıran finansal kurumlar karşısında, yerel ve küresel düzeyde gerçekleşen olumsuz tecrübeler neticesinde, ne derecede korunduğu hususu önemli bir sorun haline gelmiştir. Bu çerçevede, çalışmada ilk olarak tüketici ve finansal tüketici kavramları açıklanmış, ardından finansal tüketicinin korunması gerekliliği üzerinde durulmuştur. Tüketicinin korunması olgusunun tarihsel gelişimi ile yerel gelişmeler açıklanarak küresel çaptaki gelişmelere de kısaca değinilmiştir. Belli başlı finansal krizlere kısaca değinilerek, özellikle 2007 Krizi bazında, yerel ve küresel çerçevede finansal tüketicinin krizden nasıl etkilendiği hususu incelenmiştir. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un getirdiği yenilikler ve Türkiye'de finansal tüketicinin korunmasından sorumlu olan bir kısım düzenleyici ve denetleyici kurumların yapı ve görevleri kısaca ele alınmıştır. Bu çalışma önce teorik olarak aydınlatılmış, daha sonra alanında uzman 10 kişiyle mülakat yapılarak konu 4 boyutta incelenmiştir. Finansal tüketicinin bilinç düzeyine ışık tutulmaya çalışılarak, kanuni ve idari düzenlemelerle yetki alanı genişleyen kamu kurumlarının finansal tüketicinin korunması hususunda yetkinliği ele alınmış, finansal sistem içerisinde tüketicinin yaşadığı soruna dair çözüm mekanizmalarının etkinliği değerlendirilmiş ve finansal sistem kapsamında nitelikli işgücünün artırılması konuları araştırmanın kapsamını oluşturmuştur. Son olarak, tezde aşağıdaki sonuçlara ulaşılmış ve sistematiğe dair öneriler getirilmiştir: Türkiye'de finansal tüketicilerin finansal bilinç seviyelerinin yetersizliği nedeniyle, devlet, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları (STK'ler) bazında yerelde ve ulusal düzeyde, münferit ve/veya ortak çalışmalar yapılarak bu seviyenin artırılması gerektiği ortadadır. Finansal tüketicinin korunması hususunda ise idari ve kanuni açılardan dağınık yapının mevcudu, etkin bir çatı kurumun tesisi ile özel bir kanunun ihdasını gerekli kılmaktadır. Tüketicinin finansal işlemler yaparken sorunlarla karşılaştığında, çözüm mekanizmasının yetersiz kalması sebebiyle, devletin ve finans kurumlarının bu konuda etkin bir sistematik kurmaları gerekmekte olup, bu nokta finansal sistemin ayakta kalabilmesi açısından son derece önemlidir. Finansal hizmetler açısından insan kaynağı niteliğinin artırılması ihtiyacından hareketle, kamu kesimi, üniversiteler, özel sektör ve STK'lerin personel ve tüketicilerin eğitim seviyesini yükseltme eğilimlerinin standartlaşmayı beraberinde getireceği ortadadır.