Fırat'ın dili olsa: Zorunlu göç ve yeniden yerleşim sürecinde mekân-kültür etkileşimi: Halfeti örneği

Bu tez araştırması, `göçün sosyokültürel sonuçları' konusunda, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki Orta Fırat havzasında inşa edilen Birecik Barajı'ndan etkilenen yerleşimleri incelemektedir. ?Mekân-Kültür İlişkisi, Halfeti 1998-2011? başlığı altında; göç olgusunun yol açtığı mekân değişimi ile sosyal değişme arasındaki `karşılıklı' ilişki, araştırmanın hareket noktasını teşkil edecektir.Halfeti ilçe merkezi, 1999 sonunda hizmete giren Birecik Barajı'nın su tutma havzasında kalması nedeniyle Fırat nehri kıyısından 10 kilometre uzakta, çok farklı coğrafi karakterde bir mezraya taşındı. Eski ve Yeni Halfeti adlarıyla iki farklı yaşam alanı oluştu. Bu ilgi çekici durum, göçün yarattığı sonuçlara, her şeyden önce mekânsal değişim açısından bakmak gereğini işaret ediyordu.Göç ve yeniden yerleşim sürecine tanıklığım 12 yıl önce başladı. Belgesel film çekimi için ilk kez 1998 yılında Orta Fırat Havzası'nda gittiğimde, iki yıl sonra hizmete girecek olan Birecik Barajı'nın etkileyeceği bölgedeki sosyal yaşamı, doğal ve tarihi yapıyı, etnografik materyal birikimini kaydetmeye çalıştım. 2000 yılında baraj gölünün henüz su tuttuğu günlerde bölgeye tekrar gittiğimde de yeniden yerleşim sürecini konu edinen iki film daha çektim. Bu üç belgesel, ?Tufandan Önce?, ?Tufandan Sonra?, ?Zeugma-Hasankeyf-Allianoi? başlıklarıyla televizyon kanallarında (Kanal D, CNN Türk ve Euro D) yayımlandı.Öncül çalışmalar fizikî coğrafyanın ve birey-aile / toplum yaşamının geçirdiği dramatik değişimleri gözlemlemek açısından zengin olanaklar sunarken, değişimin baş aktörü olan `insan'a ve onun mekânla ilişkisine daha yakından bakmak gereğini hissettirdi. Bu amaçla 2010 ve 2011 yıllarında bölgeye yaptığım ziyaretlerde de (1) mekân kültürünün -12 yıllık dönemde- yeniden üretilmesi (kültürel süreklilik), (2) sosyal değişmenin mekân kültüründeki yansımaları ve (3) doğal ve kültürel mekân değişim sürecine bireysel ve toplumsal uyum sağlama başlıklarına odaklandım.Anahtar Kavramlar: Göç, Yeniden Yerleşim, Yer (Coğrafi Alan), Mekân (Uzam), Sosyal Değişme ve Kimlik.