Gamma ışını uygulaması ile elde edilen ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) ileri mutant hatlarının tane verimi ve kalite özelliklerinin belirlenmesi

Araştırma, gamma ışını ile geliştirilen 15 mutant ileri hattı, 5 anaç, 3 standart çeşit olmak üzere toplam 23 ekmeklik buğday genotipinin tarımsal özellikleri incelemek amacıyla tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekrarlamalı olarak 2021-2022 yetiştirme yılında Edirne ekolojik koşullarında yürütülmüştür. Araştırmada ekmeklik buğday genotiplerinin kalite özelliklerinde tane verimi 627,5-886,5 kg da-1, bin tane ağırlığı 32,4-44,0 g, hektolitre ağırlığı 73,3-82,2 kg hl-1, tane sertliği %64,4-90,1, alveograf enerji değeri 319-486 10-4 x j, yaş gluten oranı %30,1-38,3, Zeleny sedimentasyon değeri 45-73 ml, protein oranı %12,97-16,40, Kalite Indeksi (Zeleny sedimentasyon değeri/Protein oranı) 2,75-4,43, laktik asit STK %104,19 – 141,23, sakkaroz STK %86,39 – 98,48, sodyum karbonat STK %72,80 – 85,63 ve gluten performans indeksi %0,58 – 0,85 arasında değişmiştir. Mutant hatlar anaç ve standart çeşitlere oranla bin tane ağırlığı için %2,56, tane sertliği için %2,16, alveograf enerji değeri için %1,52, yaş gluten oranı için %1,77, Zeleny sedimentasyon değeri için %1,75, kalite indeksi için %0,05, laktik asit STK için %4,70, sakkaroz STK için %1,79, gluten performans indeksi için %5,48 ve tane verimi için %1,53 daha yüksek ortalamalara sahip iken, hektolitre ağırlığı için %0,9 ve sodyum karbonat STK için %0,24 daha düşük ortalamalar vermişlerdir. İncelenen özelliklerin genel değerlendirme sonucunda, Flamura 85 400/1, NKÜ Lider 100/19, NKÜ Lider 200/6, NKÜ Ergene 200/126, NKÜ Lider 200/13, NKÜ Lider 400/4, NKÜ Lider 200/8 ekmeklik buğday mutant hatlarının anaç ve standart çeşitlere oranla daha yüksek tane verimi ve kalite performanslarına sahip olmuşlardır. Bu ileri ekmeklik buğday mutant hatların başta Trakya bölgesi ve ülkemizin diğer ekmeklik buğday üretim bölgeleri için uygun çeşit adayları olarak verim denemelerine alınabileceği ve gelecekteki buğday ıslah çalışmalarında gen kaynağı olarak da kullanılabilecekleri kanısına varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ekmeklik buğday, Mutant hat, Tane verimi, Kalite özellikleri, Solvent tutma kapasitesi testi, Gluten performans indeksi.