Gelenekselden bugüne Türk tiyatrosunun gelişiminde din faktörü

ÖZET Batılı anlamda Türk Tiyatrosu laik toplum yapısıyla birlikte gelişir. Daha öncesinde geleneksel ve seyirlik türlerle, dini oyunlar, ayinler vardır ancak hiçbiri bugünkü anlamıyla bir tiyatro oluşturmazlar. Toplumun dinden bağımsızlaşması ile tiyatronun gelişimi birbirine paralel iki olgudur. Orta Asya'da Türkler Animizm' den Budizm'e pek çok dinin etkisi altında kalır. Bir inanç tekniği olarak Şamanizm, oyuncu şamanın gösterilerine rağmen bir dram sanatı doğuramaz. Türkler Anadolu'ya göç ettikten sonra bu motifler seyirlik gelenekleri içinde yaşar. İslamiyet ise tasvir ve canlandırmaya yasaklar getirmiştir. İmparatorluk içinde Meddah, Karagöz, Orta Oyunu gibi türlerin denetimli olarak yaşamasına izin verir. Semalar ya da taziyeler İslamiyet'in içinde gelişen oyun türleridir. Sorgulamaya ve düşünceye izin vermeyen İslamiyet'in dünya anlayışı dram sanatının gelişimini engeller. Yönetimin Allah ve onun gölgesi sultanın, askeri ve dinsel sınıfın elinde olması nedeniyle gösterime pek çok yasaklamalar getirilmiştir. Bu çalışma, din-toplum-tiyatro ilişkisini irdeleyerek Türk Tiyatrosu'nun gelişiminde dinin etkisini araştırır. Bugün anladığımız biçimiyle bir tiyatronun oluşabilmesi için laik toplum yapısının gerekleri üzerinde durur.