Turkish theatre
133 theses under this subject heading
Güner Sümer'in tiyatroları ve tiyatroculuğu
Güner Sümer, ilerici toplumcu hareketin yanında olan bir sanatçı olması dolayısıyla tiyatro eserleri de bu doğrultuda şekillenmiştir. Sümer, oyunlarının dinamiğini orta tabakadan seçtiği, küçük insanının mücadelesi üzerine kurmuştur. Sümer'in yönetmenlik alanında daha çok ön plana çıkması diğer çalışmalarının gölgede kalmasına sebep olmuştur. Bu tezin yazılmasındaki amaç, Güner Sümer'in tiyatro eserlerinin yapı ve muhteva bakımından incelenmesi ve bu yolla onun tiyatro edebiyatımıza katkısını gözler önüne sermektir. Bu tez, sanatçıya ait tüm tiyatro eserlerini ihtiva eden ve oyunları her yönüyle inceleyen ilk çalışma olması bakımından özgün bir çalışmadır. Anahtar Kelimeler: tiyatro, edebî tahlil, oyun yazarlığı, Güner Sümer.
Kıbrıs Türk tiyatrosunun toplumcu sesi: Bekir Kara
Bu çalışmada Bekir Kara'nın yayımlanmış ve yayımlanmamış tiyatro eserlerinin yapısalcı incelemesine yer verilmiştir. Kara'nın tiyatro eserlerini geniş bir perspektifte değerlendirebilmek için Kıbrıs Türk tarihine, tiyatro anlayışına ve oyunlarının tanıtımına açıklık getirilmiştir. Kara'nın bu doğrultuda otuz iki oyunu incelenerek içerisinde bulunduğu siyasi ve sosyal ortamın karşılığını tiyatrolarına yansıttığı tespit edilmiştir. Kıbrıs'ta 1963 yılında gerçekleşen Kanlı Noel olayı, Kıbrıs'ın İngiltere işgali altında kalması, EOKA teşkilatının eylemleri, Kıbrıs Türklerinin zorunlu göçlere mecbur edilmesi, 1974 yılında yaşanan Kıbrıs Türk Barış Harekâtı gibi durumlar Kara'nın tiyatro eserlerinde konu olarak yer almış ve milliyetçi kişileri ortaya çıkarmıştır. Kara, toplumun ona sundukları doğrultusunda Kıbrıs'ın toplumcu sesi olarak önemli bir konumda bulunmuştur. Kara, bilinenin aksine aynı zamanda bireysel muhtevalı oyunlar da kaleme almıştır. Özellikle 2000'li yıllardan sonra Kıbrıs'ın savaş ortamından çıkarak refah bir düzeye yükselmesiyle birlikte Kara'nın oyunlarında ekonomik sorunlar, ailelerinden ayrı büyüyen çocuklar, aile içi dinamikler, yozlaşan bürokrasi anlayışı ve gençleri eğitime teşvik eden konular yer bulmuştur. Bekir Kara, tiyatro türüyle yoğun bir şekilde ilgilenmiştir. Hem tiyatro eseri yazmış hem de yönetmenlik yapmıştır. Böylelikle Güzelyurt bölgesinde tiyatro faaliyetleri içerisinde bulunmasıyla sanat ortamının gelişmesini ve tiyatro alanında pek çok insanı yetiştirerek Kıbrıs Türk tiyatrosunun sürekliliğini sağlamıştır.
Yapısalcı eleştiri odağında Osman Türkay'ın tiyatroları üzerine bir inceleme
Osman Türkay, Kıbrıs Türk yazınının dünya çapında ünlenmiş, İngilizce yazdığı şiirlerle iki kez Nobel edebiyat ödülüne aday olmuş ve kitapları otuzdan fazla dilde yayımlanmış ozanı, tiyatro ve deneme yazarıdır. Şiirleriyle ödüller almış Türkay, Türk ve dünya yazınını, bilim, sanat ve felsefe alanında yapılmış çalışmaları da yakından izlemiş, önemli dergi ve gazetelerde çok sayıda eleştiri, deneme ve makale yazmıştır. Dünyanın pek çok ülkesinden çok sayıda ödüller almış Türkay'ın Piramit Üçlüsü adlı tiyatro eseri içinde birbirini tamamlayan ve Mısır tarihi ve mitolojisini konu alan "Sandıkta Ölüm", "Bir Kozmik Psikodram" ve "Kıyametten Sonra Da Savaş" adlı üç farklı oyun bulunmaktadır. Türkay'ın ikinci tiyatro eseri Ölümsüzlük Acısı, konusunu Babil ve Sümer mitolojisi ile Gılgameş Destanı'ndan almaktadır. Mitolojik, felsefi, psikanalitik, ekolojik, metinlerarası vb. okumalara da açık olan bu anlatıların yapısalcı yöntemle okunması, anlambirimlerin, anlambirimleri kuran yapıların ve dikotomilerin görünürlüğünün pekişmesi açısından yararlı bulunmuştur. İnsanlığın en eski söylenlerini, anlatılarını konu alan eserler, bu ilk anlatıları kıyamet sonrasına kadar genişletmiştir. Daha sonra doldurulacaktır.
Yörük/Türkmen kültüründe Şamanizm etkilerinin sahne göstergeleri bağlamında yorumu ve bir uygulama
Şamanizm, Orta Asya'dan Anadolu'ya gelen konargöçer Yörük-Türkmen topluluklarda izlerine hala rastladığımız; Anadolu dışındaki birçok coğrafya ve kültürde de hala geniş ölçüde izleri görülen eski bir inanış biçimidir. Bu izler günümüzde konargöçer toplulukların kültüründe vegünlük yaşamında, ritüellerden, geleneklerden göreneklere, efsanelerden, destanlara, musikiye, el sanatlarına, doğal ilaçlardan şifalandırma yöntemlerine kadar ortak birçok benzerlik göstermektedir. Bu sanat çalışmasının temel amacı, Balıkesir-Edremit Körfez'i ve Kazdağı (İda Dağı) yöresi Yörük-Türkmen topluluklarda şamanist ögeleri bulmak, etkileşim noktalarını belirlemek ve benzerliklerini saptamaktır. Elde edilen göstergelerin yöreye ait Sarıkız Efsanesi'ni konu alan, araştırma- yorum-uygulama süreciyle paralel olarak Türel Ezici tarafından yazılan "İda'nın Azizesi Sarıkız'ın Hikayesi..." adlı orijinal metnin sahne performansıyla somutlanmasıdır. Metnin sahne uygulamasında çevre düzeni şaman ritüelinin Yörük-Türkmen kültüründe ve günlük yaşamında karşılığı olan gösterenler ile kurulmuştur. Uygulamanın dramaturgi ve reji yöntemi hikaye/destan anlatıcılığının teknik ve estetik özellikleri gözetilerek açık biçim, göstermeci üslup üzerinden oluşturulmuştur. Sahnelemede oyunculuk biçemi, oyuncuların bireysel ve toplu doğaçlamalarıyla elde edilerek, şamanın ses, söz, hareket kullanımının otantik hikaye/destan anlatıcılığındaki karşılıkları belirlenmiştir. Bu veriler ışığında Yörük-Türkmen kültüründe söz, ses, beden, hareket düzleminde şamanik yorum ve ifadenin olanakları araştırılmış, benzerlikler tespit edilerek şamanik göstergelerden oluşan bir sahne performansına ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Yörük-Türkmen, kültür, şamanizm, efsane, Sarıkız, performans
Türk tiyatro yazınında Başar Sabuncu
"Türk Tiyatro Yazınında Başar Sabuncu" başlıklı bu yüksek lisans tezinin amacı, 1962-2001 yılları arasında dramaturg, oyuncu ve yazar olarak sanat hayatını etkin bir şekilde sürdüren, çağdaş Türk tiyatrosunun önemli isimlerinden Başar Sabuncu'nun eserlerinden hareketle yazarın, Türk tiyatrosuna sağladığı yazınsal katkıyı ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda yazarın eserleri yapısal ve tematik olarak incelenip tasnif edilmiş, ardından tümevarım yöntemiyle yazarın metin yazarlığına dair değerlendirme ve tespitlere ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular, Dünya tiyatrosu ve Türk tiyatrosundaki eğilimlerle karşılaştırılmış, böylece Başar Sabuncu'nun benimseyip dâhil olduğu tiyatro dairesi belirlenmiştir. Başar Sabuncu'ya ait on iki eser üzerine yapılan incelemelerden hareketle yazarın tiyatro anlayışı açıklanmıştır. Yazın hayatının ilk dönemlerinde hem absürt tiyatro metinleri kaleme almış hem de toplumcu gerçekçilik akımını Marksist bir estetikle yansıtmış olan yazar, epik tiyatro türünde oyun yazmış, çağdaş tiyatro hareketlerini ve biçimlerini de takip ederek yazın hayatının son döneminde yazdığı eserlerinde postmodern eğilimlere yakınlığını göstermiştir. Türk tiyatrosunun kendi dönemi içerisinde gösterdiği yaygın eğilimleri de yakından takip ettiği ve bu eğilimler içerisinde eserler ürettiği görülmektedir. Biyografik türde kaleme aldığı tek eseri bunun bir örneğini teşkil etmektedir. Başar Sabuncu, Türk tiyatro yazını içerisinde toplumcu bakış açısının tiyatromuza girmesinde etkin rol oynayan yazarlardan biri olmuş, dünya edebiyatında gelişen tiyatro hareketlerini yakından takip etmiş, yabancı tiyatro edebiyatları hakkındaki geniş bilgisiyle önemli klasikleri postmodern kurgulama teknikleriyle dilimize ve sahnemize aktarmıştır. Bu anlamda Başar Sabuncu'nun, Türk tiyatro yazını içinde ve Türk tiyatro yazını için çok yönlü, aydın ve özgün bir sanatçı olduğu saptanmıştır.
Sevim Burak Edebiyatı'nda "kültürel özne" ve "öteki" kavramının tezahürlerinin incelenmesi ve bir örnek eserde reji uygulaması
Bu sanat çalışması raporunda, yazdığı toplumsal arka planlı bireysel öyküleriyle ve yenilikçi sanat anlayışıyla 1950-1970 yılları arasında Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı'nın dikkat çeken isimlerinden biri olan Sevim Burak'ın renkli dünyasına ayna tutulmuş, "İşte Baş İşte Gövde İşte Kanatlar" adlı oyunu seçilerek reji uygulaması yapılmıştır. Bu inceleme boyunca kendimize çizdiğimiz yol ise "kültürel özne" ve "öteki" kavramlarının Burak'ın örtük anlatımında kendini gösteren tezahürlerini takip etmek olmuştur. Burak'ın metinlerinde yer alan dışlanmış, ötekileşmiş karakterlerin duyulmayan sesleri, dilin kırılmasıyla, parçalanmasıyla eserlerinde görünürleşip hissedilmektedir. Gerçeğin düşten ayırt edilemediği, zaman ve uzamın belirsizleştiği, geçmiş ve geleceğin iç içe geçtiği eserler ortaya koyan Burak, yaşadığı düzeni böyle eleştirmiş ve ortaya çıkardığı yapıtlarla "öteki"nin temsili olmuştur. Burak'ın sanatının tüm bu öze ve biçime ilişkin özellikleri göz önünde bulundurulduğunda şunu söyleyebiliriz ki yazarın serbest bir bilinç akışıyla meydana getirdiği dili anlamak, oyunlarında kullandığı kültürel metaforları çözümlemekten ve kendi yaşamının yansımaları olan eserlerinin tümünü birlikte değerlendirmekten geçer. Biz de çalışmamız boyunca yazarın sıra dışı dili aracılığıyla "öteki"nin görmezden gelinen sesini açığa çıkarmayı ve bu görünürlüğü reji uygulamamıza yansıtmayı hedefledik. Sanat çalışması raporumuzun odak noktasını oluşturan "İşte Baş İşte Gövde İşte Kanatlar" oyununun hem teorik, hem de uygulamalı çalışmasını yaparak, yazarın kendini kolay kolay ele vermeyen dünyasını çözümlemeye çalıştık. Bu yolda hareket noktası olarak benimsediğimiz psikanalitik yaklaşım ise bize her kaybolduğumuzda yolumuzu buldurmuş, hem öz hem de biçim anlamında yaratıcılığımızı desteklemiştir.
Samuel Beckett ve Ferhan Şensoy'da uzam ve güç
The aim of this study is to analyze the concept of space and investigate the theory of power, the effects of power and panopticism over the characters in the plays of Samuel Beckett's Waiting for Godot and Endgame, and Ferhan Şensoy's Güle Güle Godot (Good Riddance Godot). Theories on space, power and panopticism of Michel Foucault form philosophical background of the study. The study is comprised of five chapters. The first chapter introduces the research questions and the second discusses Michel Foucault and his philosophy. The third elaborates the Theatre of the Absurd, Samuel Beckett, Turkish Traditional Theatre and Ferhan Şensoy and outlines the plots and the background of the plays in question. The fourth chapter addresses the research questions and carries the discussion forward into analysis of the plays. Detailed analysis and the discussion of the concept of space is presented for all three plays. The six principles of heterotopias of Foucault are examined in the plays in detail. Power in the plays is scrutinized and how the characters are affected by power is analyzed and discussed. The effect of panopticism is studied and the manners of the characters against panopticism is investigated. The final chapter of the study synthesizes the answers to the research questions. The answers that are found in the plays shed light to the societies that the plays belong to. The findings demonstrate that Şensoy's characters are more hopeful for their future than Beckett's. Beckett's characters are either in restrained action or in total confinement. Şensoy's characters even after psychological and physical destruction recover quickly and try to establish their own authority. Personal ties among the characters are stronger in Good Riddance Godot than they are in Beckett's plays. In Beckett's plays, there is an interchangeable power relationship between the characters, and this power relation is based on mutual need. On the other hand, there is a pure and sincere friendship among people in Good Riddance Godot. All the characters in the three plays studied are waiting but in different manners and with different expectations. They all want to change their circumstances and try to find answers to the questions mostly about themselves and the world around them. In Beckett, the questions remain unanswered, but in Şensoy, the main problem is at least answered.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi şehir tiyatrolarının milenyum sonrası yaptığı yerli oyunlarda geleneksel Türk tiyatrosu unsurları kullanımı
Türk geleneksel tiyatrosu asırlar boyunca dünya tiyatro literatürü açısından önem arz eden örnekleri ile bugünkü yaşadığımız coğrafya sınırlarında belli bir kültürün birikimiyle oluşmuş türlerden oluşan bir manzumeye verilen isimdir. En etkili örnekleri Tanzimat öncesi görülmesi ile birlikte icra edildiği zaman diliminde halk içinde kendisine büyük bir karşılık bulmuştur. Daha sonraları değişen siyasi ve felsefi ortam nedeniyle gelişim grafiğinde bir düşüş yaşamış ve en sonunda temsilleri yok denecek kadar az bir sayıya gerilemiştir. Günümüzde ise yok olma tehlikesi ile karşı karşıyadır. Türk geleneksel tiyatrosu günümüz tiyatrosu için önem arz eden konudur. Aynı İtalyanların "Commedia Del Arte" İspanyolların "Auto" oyunları gibi kült olmuş tiyatro türlerine sahip olan Türk geleneksel tiyatrosunun bugünkü Türk tiyatrosuna yansımaları mevcuttur. Bu yansımalar Türk geleneksel tiyatrosunun hala bir şekilde yaşadığı ya da yaşatılmaya çalışıldığının bir habercisi olabilme özelliği taşımaktadır. İstanbul Büyükşehir Belediyeleri Şehir Tiyatroları kuruluşundan itibaren batı formunda tiyatro üzerine kurulu bir tiyatro anlayışını benimsemektedir. Her ne kadar bugüne kadar geldiği zamansal yolculukta bazı dönemlerde ara ara Türk geleneksel tiyatrosu örnekleri sergilemek istese de bir bütün itibari ile batı formunda tiyatroyu benimseyerek ilerlemiştir. Bu sergilediği örneklerle dünya ülkelerine de turneler düzenlemektedir. Bu kurum içerisinde çalışan yönetmen, oyuncu olarak geleneksel dönemin sonlarına yetişmiş usta sayılabilecek kişiler tarafından Türk geleneksel tiyatrosu unsurları kullanılmaktadır. Bulunan Türk geleneksel tiyatrosuna ait unsurların İstanbul Büyükşehir Tiyatrolarının milenyum sonrası yapmış olduğu yerli oyunlarında kullanımı araştırılmıştır. Bu araştırma sonucu ortaya çıkan oyun içerisindeki Türk geleneksel tiyatrosuna ait unsurların çağdaş batı formunda sahnelemenin içindeki kullanımları tespit edilerek sıralanmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk, Geleneksel, Tiyatrosu, İBBŞT, Darülbedayi
Geleneksel Türk tiyatrosu motifli komedilerde entrikakurucu olarak kadın ve üç model oyun: Yedi Kocalı Hürmüz, Kanlı Nigar, İstanbul Efendisi
Bu tezin amacı, Geleneksel Türk Tiyatrosu motifli komedilerde ana entrikayı kuran kadın karakterin özelliklerinin belirlenmesidir. Avrupa tiyatrosu ile tanışan Türk tiyatrosunun beslendiği damarlardan biri de Geleneksel Türk Tiyatrosu'dur. Batı tiyatrosu ile Geleneksel Türk Tiyatrosunu birleştirerek özgün bir tiyatro yaratmak isteyen yazarlar ortaya çıkmıştır. Bu yazarlar bilinçli veya bilinçsiz şekilde Geleneksel Türk Tiyatrosu'nu motif olarak aldıkları oyunlarda, kadını entrika kuran kişi olarak oyunlarında göstermişlerdir. Çalışmanın birinci bölümü olan giriş kısmında, çalışmanın çerçevesi ele alınmıştır. Çalışmanın sağlam temellere oturabilmesi için bu bölümde aynı zamanda tarihsel bilgilere yer verilmiştir. Çalışmada incelenen model oyunlar Türk tuluat tiyatrosu geleneğinden gelen, ancak kaleme alınmış oyunlardır. Bu yüzden çalışmanın ikinci bölümünde Türk Geleneksel Tiyatrosu ele alınarak Türk Geleneksel Tiyatrosu'nda bulunan türler anlatılmıştır. Bu türlerin anlatılması özellikle önemli görülmüştür. Çünkü incelenen model oyunların Türk Geleneksel Tiyatrosu'nun güldürme tekniklerini kullandığı anlaşılmıştır. Üçüncü bölüm, Türk geleneksel tiyatrosundaki güldürme biçimleri, bu tiyatroya ait gösterilerde kadın karakterlerin ve tiplemelerin nasıl kullanıldığı ve bu türde entrikanın nasıl kullanıldığına değinilmiştir. Çalışmanın dördüncü bölümü, model oyunların incelenmesine ayrılmıştır. Bu bölümde sırasıyla, Müsahipzade Celal Efendi'nin "İstanbul Efendisi", Sadık Şendil'in "Kanlı Nigâr", yine Sadık Şendil'in "Yedi Kocalı Hürmüz" oyunları incelenmiştir. Sonuç bölümü ise çalışmanın değerlendirme kısmıdır. Üçüncü bölümde yer alan bilgilerin ışığında dördüncü bölümde yer alan bilgilerden çıkarımlar yapılmıştır. Model olarak seçilmiş ve yirminci yüzyılda yazılmış bu üç oyundaki geleneksel öğelerin üzerinde durulmuştur. Üç oyunun birbirine benzeşen noktaları belirtilmiştir. Birbirinden ayrılan noktalar gösterilmiştir.
Hayalden çizgiye Karagöz'ün penceresinden Çanakkale savaşı
Yüzyıllar boyu Türk insanının duygu ve düşüncelerine aracılık etmiş, kimi zaman siyasi bir taşlamaya dönüşen, kimi zaman ise izleyicilerinin yüzünde buruk bir gülümseme bırakan Karagöz oyununun başkahramanları Karagöz ve Hacivat, Türk toplumu üzerinde derin etki yaratmışlardır. Bu etkinin farkında olan mizah dergilerimiz de Geleneksel Türk Tiyatrosu'nun en önemli dalı olan Karagöz'ü perdeden çizgilerine taşımışlardır. 1908 yılında Karagöz adıyla çıkardığı mizah dergisinde karikatürlerini yayınlayan Ali Fuat ilk Türk karikatüristi olarak bilinmektedir. Ali Fuat'ın karikatürlerinde karikatür bir sahne, Karagöz ve Hacivat da oyunculardır. Karikatürler, Karagöz dergisinin başyazısında ele alınan güncel olayı dile getirmeye çalışmıştır. Tezde 3 Ağustos 1914 ile 10 Ağustos 1915 yılları arasında Çanakkale Savaşı'nın ortamı, Karagöz dergisinde yayınlanan ve o dönemde geniş halk kitlelerine seslenen karikatürler üzerinden incelenmiştir. 1915 yılında sadece Karagöz dergisi yayımlanmaktadır. Bir bakıma büyük savaşın tek gözü Karagöz olmuştur. Çanakkale Savaşları sadece karada, havada ve denizde kalmamış, yazılı basının satırları arasında da gerçekleşmişti. Bu savaşta etkili olan silah değil, kılıçtan keskin kalem ve yerinde kullanıldığında bombadan daha güçlü yazıya dökülmüş sözdür. Yazılı basının bunlardan daha etkili, belki kamuoyunda bomba etkisi yapan silahı ise yazı ve görselin birleştiği betimlemelerdir. Bu betimlemelerden biri de karikatürlerdir. Alt yazıya bağlı olarak kurulan Karagöz karikatürlerinde halka ümit ve moral verilmiştir. Bütün bunlar verilirken de Karagöz ve Hacivat'ın söz söyleme gücünden yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Türk Tiyatrosu, mizah, karikatür, Çanakkale Savaşları, Karagöz.
İbnürrefik Ahmet nuri sekizinci'nin tiyatro eserlerinde sosyal hayat
Yeni Türk Edebiyatı sahasında Türk tiyatrosu ile ilgili yapılan çalışmalar mevcuttur. Meşrutiyet dönemi tiyatrosu da bunun içerisinde özel bir yere sahiptir. Fakat yapılan incelemeler sonucunda üzerinde çok fazla çalışma yapılmayan yazarlar ve oyunlar olduğunu görürüz. Bu çalışmada ise çok fazla işlenen bir konunun pek bilinmeyen ve yeterince çalışılmamış bir isim olan İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci'yi ele aldık. Kendisi ağırlıklı olarak tiyatro eserleri yazmış. Çok az sayılabilecek şekilde de hikâyeler yazmıştır. Sekizinci, hayatını adapte ve telif tiyatro eseri yazmaya adamıştır. İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci'nin çalışmalarını sosyal hayat üzerinden ele aldık. Çünkü okumalarımız sonucunda eserlerinde, Osmanlının son dönemini kapsayan yaşamın çok canlı yansımaları yer almaktadır. Çalışmamız sekiz ayrı bölümden oluştu. İstanbul Semtleri, Toplum Hayatı, İş Hayatı, Siyaset ve Politika, Kurum ve Kuruluşlar, Basın Dil ve Sanat, Eğitim gibi başlıklara bu başlıkların altına yerleştirmeyi uygun bulmadığımız birkaç konuyu da Diğer başlığı altında topladık. Bu sekiz bölümü de kendi arasında alt başlıklara ayırdık. İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci'nin tiyatro eserlerinde geçen sosyal kavramları daha iyi aydınlatabilmek adına da yardımcı kaynaklara başvurduk Anahtar kelimeler: İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci, İstanbul, Sosyal Hayat, Meşrutiyet Dönemi, tiyatro, adaptasyon, semtler, toplum hayatı
Karagöz metinlerinin halk bilimsel açıdan değerlendirilmesi
Karagöz, toplumsal yaşamın birçok yönünü, çeşitli karakterlerle, birçok halk bilimi unsuruyla perdeye yansıtmaktadır. Metinlerden hareketle yaptığımız çalışmada, halk bilimine dair pek çok unsur, toplumsal yaşamın geçiş dönemleri, temizlik, giyim-kuşam ve süslenme şekilleri, sosyal normlar ve inanışlar, halk hekimliği, halk takvimi, ölçü birimleri, eğlence hayatı, yeme-içme alışkanlıkları, özel günler-merasimler, barınma ve ekonomik hayat, adlandırma, iletişim ve ulaşım, Halk Edebiyatı ürünleri ortaya konmaktadır. İncelenen metinler ile birlikte Karagöz metinlerinde halk kültürünün perdeye nasıl yansıdığı, bilhassa Osmanlı'nın çok uluslu toplum yapısının halk bilimi nazarında ne şekilde devam ettirildiği elde edilen ürünlerle aktarılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: halk edebiyatı, halk bilimi, geleneksel Türk tiyatrosu, gölge oyunu, karagöz, hacivat
Abdülhak Hâmid Tarhan'ın Kanbur adlı eserini bir tragedya denemesi olarak okumak
Abdülhak Hâmid Tarhan, Tanzimat ve Meşrutiyet dönemi Türk edebiyatı içerisinde tiyatro türünde yirminin üzerinde eser vermiştir. Bu süreçte Avrupa edebiyatının tesiri altında kendi kültürü içinde tiyatro sanatının dönüşümü konusunda denemeler yapmıştır. Dil, teknik ve tema konusunda farklı yöntemler arayan Hâmid'in, oyunları içerisinde en sıradışı eseri İlhan, Turhan, Tayflar Geçidi ve Ruhlar'dan oluşan Kanbur adıyla bir araya getirilen dörtlemesidir. Bugüne kadar yapılan Hâmid araştırmalarında, yazarın oyunları tiyatro sanatının yapısal özellikleri dikkate alınmadan incelendiği için eksik ve yanlış çıkarımlar yapılmıştır. Bu çalışmada Kanbur dörtlemesinden hareketle, Hâmid'in geleneksel tiyatrodan modern tiyatroya geçişteki arayışları ve bir tragedya denemesi olan bu eser için "tiyatro" türü esas alınarak yeni bir okuma yöntemi belirlenmeye çalışılmıştır. Bu yeni yöntemle birlikte, Kanbur oyunu tragedyanın zorunlu öğeleri esas alınarak incelenmiş, oyundaki trajik sorunu oluşturan mesele Grek felsefesi esas alınarak yeniden yorumlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Abdülhak Hamid, Kanbur, Tragedya, Grek Felsefesi, Trajik Sorun
Cumhuriyet Dönemi tiyatro eserlerinde aile (1923-1969)
Refik Halid Karay, Reşat Nuri Güntekin, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Ahmet Kutsi Tecer, Cevat Fehmi Başkut, Ahmet Muhip Dıranas, Oktay Rifat, Necati Cumalı, Orhan Asena ve Turgut Özakman'ın aile ve kadın odaklı bir yaklaşım güderek yazdığı tiyatro eserleri, toplumsal gerçekliklerin ve modernizm hareketlerinin aile hayatı üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini ortaya koyar. Bu bağlamda, tiyatro eserlerindeki gelenek ve kültürel değerlerle bütünleşmiş aile modelleri tasnif edilerek incelenmiş ve toplumun zihin dünyasındaki ideal kadın ve aile olgusunun nasıl olduğu, kırsal ve kentsel bölgelerdeki aile ilişkilerini belirleyen dinamiklerin neler olduğu sorularına cevap aranmıştır. Türk ailesinin hayat tarzını değiştiren modernizm hareketinin etkileri "Toplumsal Değişim ve Aile" ve "Kadınlar ve Evlilik Hayatı" olmak üzere iki başlık altında ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Aile, Kadın, Toplum, Gelenek
Transforming Hacivat-Karagöz shadow play to an interactive-educational computer game
It is a known fact that computer games are influential on cognitive performance and that they have a huge potential if used as learning tools. In this study, the aim is to design an educational computer game based on Hacivat-Karagöz play, i.e. a Turkish shadow theater play. Instead of a classic shadow theater play, the current design lets children direct the characters and tell their improvised story. The game is designed to be helpful for improving the social abilities of children and as a side benefit it can help for keeping this valuable tradition alive. In this study, the outline of this game is provided and the classic Hacivat-Karagöz characters are re-designed in 3D. The chosen interaction medium is Leap Motion. HCI of leap motion is tested and the results indicate that the designed UI is successful enough to let children simulate the basic shadow theater tools. The redesign of these 2D-shadow theater characters in 3D was one of the most challenging steps. In order to tackle the task at hand, artistic skills were found to be equally important as technical skills. Although the current design is sufficiently capable of what was initially required, the current game concept needs to be revised with people from different backgrounds in order to create a more elaborate educational tool and to take the developed concept a step further.
Alternatif tiyatrolarda proje üretiminin verimli bir kaynak olarak kullanılmasına bir örnek: Galata Perform
Bu tez çalışmasında Yeşim Özsoy tarafından İstanbul, Beyoğlu, Galata'da 2003 yılında özel bir tiyatro mekânı olarak kurulan Galata Perform'un tiyatro oyunu prodüksiyonlarının dışında yürüttüğü projeler ve bu projelerin sonuçları araştırılmaktadır. İlk bölümde XX. yüzyılda gelişen, Avrupa'yı ve Dünya'yı etkileyen sanat akımları, bu akımların tiyatroya etkileri, Artaud, Grotowski ve Meyerhold gibi tiyatrocuların sanat anlayışları, alternatif tiyatro düşüncesinin gelişimi ve Türkiye'deki alternatif tiyatro girişimleri incelenmiştir. İkinci bölümde oyuncu, yazar ve yönetmen Yeşim Özsoy'un eğitimi ve sanat hayatı, Özsoy'un 2002'de kurduğu Ve Diğer Şeyler Tiyatro Topluluğu ve 2003'de kurduğu genel sanat yönetmenliğini yürüttüğü performans sanatları mekânı Galata Perform incelenmiştir. Ayrıca Görünürlük Projesi (2005- 2012 yılları arasında yapılan bir Galata Perform projesi. Bu proje, İstanbul, Beyoğlu, Galata'daki kamusal alanlar ve çeşitli mekanlarda, aynı günlerde aynı zamanlarda eş güdümle sergilenen sanat etkinliklerinden oluşmaktadır) ve Yeni Metin Yeni Tiyatro Projesi (çağdaş tiyatro metin yazarlığı atölyeleri, söyleşiler, festivaller, çeviri faaliyetleri ve e-kitap yayınlarını kapsayan uluslararası ve uzun soluklu bir projedir) de detaylı bir şekilde incelenmiştir. Son bölümde ise incelenen projelerin Türk tiyatrosu ve sanat hayatına katkıları araştırılmıştır.
Türkiye'de Kabare Tiyatrosunun başlangıcı, gelişimi ve bugünü
Kabare tiyatrosu, eleştirel mizah, şaka, alay ve ironi içeren isyankâr yönleri bulunan bir tiyatro olarak bilinmektedir. Türkiye'de Kabare Tiyatrosu denildiği zaman akla ilk olarak Devekuşu Kabare Tiyatrosu gelmektedir. Çünkü Haldun Taner ile Ahmet Gülhan, Zeki Alasya, Metin Akpınar'ın kurdukları Devekuşu Kabare Tiyatrosu Türkiye'deki Kabare Tiyatrosunun ilk uygulamalı örneğidir. Haldun Taner, ülkemize özgü bir kabare tiyatrosu düşüncesiyle yola çıkarak Türkiye'deki Kabare Tiyatrosu örneklerini vermeye başlamıştır. Haldun Taner'in düşüncesi, Geleneksel Türk Tiyatrosu ile Çağdaş Tiyatroyu, kabare özellikleriyle bir araya getirerek bir biçim oluşturmaktır. Bu düşüncenin uygulanmış örneği de kurmuş olduğu Devekuşu Kabare Tiyatrosu'nda görülmektedir. Bu tezde, Türkiye'de Kabare Tiyatrosunu kavrayabilmek adına; öncelikle dünyadaki kabare kavramı incelenmiştir. Devamında Türkiye'deki Kabare Tiyatrosunun başlangıcı, gelişimi ve bugünleri açıklanmıştır. Günümüzdeki örnekler incelenerek Türkiye'deki kabare tiyatrosunun geldiği nokta araştırılmıştır. Çalışmada başta Haldun Taner'in makaleleri, yazıları, kitapları, röportajları olmak üzere bu konu hakkında yazılmış makale, kitap, sempozyum gibi araçlardan faydalanılmıştır. Bununla birlikte Kabare Tiyatrosunda oynamış, halen oynamaya devam eden ve tiyatro üzerine dersler veren uzman kişilerle röportajlar yapılmıştır.
Jerzy Grotowski'nin fiziksel eylemleri ve Türk tiyatrosuna etkisi
Bu tez çalışmasında, tiyatro sanatının önemli yönetmenlerinden Jerzy Grotowski'nin fiziksel eylemleri ve yöntemiyle birlikte Türk tiyatrosuna olan etkisi incelenmiştir. Çalışmamızın birinci bölümünde, Grotowski'yi daha iyi anlayabilmek açısından Polonya Tiyatrosu'ndan kısaca bahsedilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde, Fiziksel Eylemleri anlamak için öncelikle Jerzy Grotowski'nin yaşam öyküsü ve tiyatro anlayışı irdelenerek bir oyunu sahneleme üslubu ortaya konulmuştur. Ayrıca, Jerzy Grotowski'nin etkilendiği sanatçılar arasında önemli bir konumu olan Stanislavski ve tiyatro anlayışından bahsedilmiştir. İkinci bölümün devamında J. Grotowski'nin kendi kurduğu Tiyatro Laboratuvarı ve Yoksul Tiyatro ve Bütünsel Edim ile ilgili detaylı bir araştırma yapılmıştır. Tezin son bölümünde, Grotowski'nin Fiziksel Eylemlerinin Türk Tiyatrosu üzerine etkisi ile ilgili bir inceleme yapılmış, Fiziksel Eylemler hakkında yazılan bilimsel araştırmalara başvurarak bilimsel bakış açısıyla Fiziksel Eylemlerin Türk tiyatrosuna etkisi irdelenip, çözümlenmiştir.
Türkiye'de halk tiyatrosu ve Ulvi Uraz
16 ve 17.yy. başta Fransa olmak üzere Avrupa'nın birçok ülkesinde Halk yani Ulusal Tiyatrolar kurulmaya başlanmıştır. Kendi toplumunun geleneklerini, kültürünü, yazarlarını, dilini ve sorunlarını yansıtan halk tiyatrosu oluşumu Türkiye'de Cumhuriyet öncesi ve Cumhuriyet sonrası şeklinde farklılık göstermektedir. Cumhuriyet öncesi kukla, karagöz, ortaoyunu, tuluat, meddah olarak Geleneksel Türk Tiyatrosu başlığı altında toplanmış, Cumhuriyet sonrası dönemde ise şehir tiyatroları, devlet tiyatroları, halk evlerinin tiyatroları ve yakın tarihte özel tiyatrolar bünyesinde şekillenmiştir. İşte bu özel tiyatrolardan biri olan Ulvi Uraz Tiyatrosu sahne üslubu, yerli oyunların yer alması, toplum kültürünü tam olarak yansıtması, sahnede ki yaratılan tiplerin halktan gelen tiplemeler olması neticesi ile bir halk tiyatrosu örneği teşkil etmiştir. Türk tiyatrosuna hem birçok yerli oyun hem de birçok usta oyuncuyu kazandırmıştır. Bunda Ulvi Uraz'ın oyunculuğunun ve tiyatroya bakış açısının çok büyük bir payı vardır. Bu çalışmada bazı ülkelerden örneklerle Türkiye' de Halk Tiyatrosu kavramı ve Ulvi Uraz Tiyatrosunun bu bağlamda üstlendiği rol ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Halk Tiyatrosu, Ulusal Tiyatro, Ulvi Uraz Tiyatrosu, Türkiye' de Halk Tiyatrosu
Haldun Taner'in "Ay Işığında Şamata" oyunundaki kişilerin trajikomik bağlamda incelenmesi
Bu araştırmada, Türk Tiyatrosu'nun önemli oyun yazarlarından Haldun Taner'in "Ay Işığında Şamata" adlı oyununun oyun kişilerinin trajikomik unsurlarının incelemesi yapılmaktadır. Hayatı, bakış açısı, yaşamı, eserleri açısından saygın bir kişilik oluşturan yazarın hemen her oyununda geleneksel izleri görmek mümkündür. "Ay Işığında Şamata" adlı oyunuyla da, bu geleneği bozmayıp oyun kişileri üzerinden Türk toplum yapısını eleştirel-gerçekçi bir biçimde gözler önüne sermektedir. Türk Tiyatrosu'nun Köy Seyirlik Oyunları ile başlayıp, Hacivat-Karagöz Oyunu, meddah, Orta Oyunu ve Kukla Oyunu ile devam eden sürecinde "Ay Işığında Şamata" adlı oyun, komik unsurların trajik unsurlarla bir araya gelerek trajikomiği oluşturması açısından modern Türk Tiyatrosu'nun güzel örneklerinden birini oluşturmaktadır. Haldun Taner bu oyunda "kişiler arası iletişimi, yozlaşmayı, statüyü, insanlar arasındaki üstünlük kurma çabalarını; Türk toplumunun özelliklerini ve Türk toplumunun ahlak yapısını" anlatmaktadır. Oyunun birinci perdesinde bunları anlatan Haldun Taner'in ikinci perdede seyircilerin arasına oturttuğu oyuncu-seyirciler tarafından oyunun eleştirilmesi üzerine sahnedeki oyunculara oyunu tekrar oynatması trajikomik bir durum yarattığı anlaşılmaktadır. Toplumda olan ile olması gerekeni gözler önüne seren yazar bu oyunla toplumun trajikomik kişilerine ve durumlarına örnek oluşturacak bir eser ortaya koyduğu bilinmektedir. Bu eserdeki kişileri trajikomik bağlamda incelemek amacıyla yazılan bu tez, geleneksel Türk tiyatrosunun yapısını ve bu yapıyı oluşturan kişileri araştırmak bakımından önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel, Tiyatro, Türk, Oyun, Komik, Trajik, Trajikomik.
Ayla Algan monografisi
Ayla Algan, Cumhuriyet Dönemi Türk Tiyatrosunun önde gelen ekol sanatçılarından biridir. Uğraştığı sanat dallarının sayıca çokluğu, dilce zenginliği ve üslubu ile Türk Tiyatrosunun son 60 yılına tanıklık etmiştir. Hakkında birçok röportaj yapılmış, anekdotları derslerde işlenmiş olsa da biyografisi üzerinde yeterince durulmamış ve kaynaklar bir araya toplanmamıştır. Bu çalışma, Ayla Algan'ın çocukluk yıllarını, eğitim yıllarını ve uğraştığı sanat dallarını içermesinin yanı sıra öğretici kimliğini de kapsamaktadır.
Çağdaş müzikal öğelerinin değerlendirilmesi ve bir örnek olarak Kabare Müzikali
Müzikli tiyatronun tarihi azımsanmayacak derecede eskiye dayanır. Müzikli tiyatronun ilk örnekleri Antik Yunan'da ve Roma'da görülmektedir. Tarihsel süreç içinde Avrupa'da operalardan sonra revüler, operetler, varyete ve müzikhol eğlenceleri gibi türlerle müzikal türünün gelişimi devam etmiştir ve bir çok müzikli tiyatro türlerinden oluşan mega müzikaller olarak lanse edilen büyük prodüksiyonlu yapıtlar ortaya çıkmıştır. Bu müzikallerde insan yaşamlarının konu edindiği görülmektedir. Bu dönemdeki müzikallerin önde gelen mekanını ise Broadway oluşturmaktadır. 19. Yüzyılda Avrupa'da sergilenen müzikli komedi oyunu olan Broadway'i bir müzikal merkezi haline getirmiştir. Araştırmada öncelikle müzikli sahne sanatları olarak opera ve operet tanıtılmaktadır. Devam eden bölümde ise müzikalin tanımı ve tarihsel gelişimi incelenmektedir. Bununla birlikte çağdaş müzikalin müzik, oyun ve dans bağlamında öğelerine değinilmektedir. Araştırmamın son bölümünde ise Cabaret müzikali incelenmektedir. Bu araştırmanın amacı müzik, dans, oyun gibi çağdaş müzikali oluşturan öğelerin tarihsel süreç içersindeki gelişimini müzikli tiyatro türleri içinde incelemek ve önemli bir çağdaş müzikal olan ''Cabaret'' örneğinde değerlendirmektir. Anahtar Kelimeler: Dans, Müzik, Müzikal, Sanat.
Modern doğaçlama tiyatro ve modern doğaçlama tiyatro ile geleneksel Türk tiyatrosu arasındaki benzerlikler
Doğaçlama tiyatronun ülkemizde git gide yaygın hale gelen, birçok yeni doğaçlama ekiplerinin kurulduğu ve halen aktif olarak da devam eden ekiplere eklenerek daha da yayılmaya devam etmektedir. Modern doğaçlama tiyatro yapan Mahşer-i Cümbüş ekibi tarafında gösterilerinde modern doğaçlama tiyatronun Geleneksel Türk tiyatrosu ile benzerlikleri olduğu dile getirmektedir. Bu çalışmada da amaç bu benzerlikleri ortaya çıkarmak ve doğaçlama tiyatro yapan, ilgi duyan, merak eden herkese kaynak oluşturmaktır. Çalışmanın ilk bölümünde doğaçlama kavramı doğaçlamanın kökeni ve doğaçlama tiyatro tarihi anlatılmıştır. İkinci bölümde modern doğaçlama tiyatro yapısı, geçmişi oyun formatlarının geçmişi, nasıl ortaya çıktığı, Türkiye ve Dünya'daki öncüleri hakkında bilgi vermektedir. Son bölümde ise Geleneksel Türk Tiyatrosunun tüm türlerinden ve yapısından bahsedilmektedir. Sonuç bölümünde ise bulunan benzerlikler tespit edilip Modern Doğaçlama Tiyatro ve Geleneksel Türk Tiyatrosu üzerine tartışılmıştır.
Türk tiyatrosunda son 10 yılda yazılan oyunlardaki LGBT karakterlerin Queer Teori ile incelenmesi
Bu tezde Türkiye'deki 2010 yılı sonrası yazılan ve sahnelenen 80'lerde Lubunya Olmak, 90'larda Lubunya Olmak ve Cadının Bohçası oyunlarındaki LGBT karakterler Queer teori bakış açısı ile incelenecektir. Bu karakterlerin oyunlardaki söylemleri, ele alınış biçimleri ve hikayeleri dönemin kültürel ve sosyolojik olayları ile paralel olarak irdelenerek, elde edilen bulgular sayesinde Türkiye'deki LGBT karakterlerle ilgili incelenecektir. Anahtar Kelimeler: Queer, Tiyatro, LGBT, Toplumsal Cinsiyet