Gölbaşı ilçesi'nin (Adıyaman) beşeri ve iktisadi coğrafyası

ÖZET Doktora Tezi GÖLBAŞI İLÇESİ'NİN (ADIYAMAN) BEŞERİ VE İKTİSADİ COĞRAFYASI İlhan Oğuz AKDEMİR Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Coğrafya Anabilim Dalı ELAZIĞ-2004, Sayfa: XVI+329 Gölbaşı İlçesi, Adıyaman'a bağlı ve Ülkemizin üç coğrafî bölgesinin sınırlarının kesiştiği alana yerleşmiş, küçük yüzölçümüne sahip bir ilçedir. Gölbaşı'na bağlı olan 33 köy bulunmaktadır. Gölbaşı şehri 1954'den önce bir mezra iken, 1954 yılında köy ve 1958 yılında da ilçe merkezi olmuştur. Akdeniz-Doğu Anadolu-Güneydoğu Anadolu'yu birbirine bağlayan kara ve demiryollarının ilçenin içinden geçmesi ile sosyal ve iktisadi yapıda çok büyük değişmeler meydana gelmiştir. İlçe'nin farklı kesimlerinden yol kenarına olan göçler, Gölbaşı şehrinin oluşmasına, karayolu çevresinde yeni yerleşim birimlerinin teşekkülüne zemin hazırlamıştır. Geçmişte tamamen kırsal nüfusun ve kırsal ekonominin egemen olduğu Gölbaşı İlçesi 'nde, bugün nüfusun büyük bir bölümü şehirde yaşamaktadır. Göçlerin etkisi ile nüfusta meydana gelen dinamik yapı, kırsal ve kentsel alanı beraber değiştirmiştir. Kırsal alanda nüfus yoğunluğu düşerken, Gölbaşı Şehri'nde nüfus yoğunluğu artmıştır. Araştırma sahasını batıdan ve kuzeyden çevreleyen Güneydoğu Toroslar ve dağlık kütlenin arasına yerleşmiş olan Gölbaşı, Azaplı ve İnekli gölleri ile Göksu ve Aksu çayları, çeşitli jeomorfolojik birimlerin oluşumuna neden olmuştur. Farklı jeomorfolojik birimler üzerinde gelişmiş olan yerleşmelerde, nüfus ve iktisadi faaliyetler farklılık göstermektedir. İktisadi faaliyetlere bağlı olarak gelişen birçok geçici ve daimi kır yerleşmeleri araştırma sahasında yer almaktadır. Gölbaşı'nda doğal çevrenin etkisi ile oluşmuş çok farklı iskan şekilleri mevcuttur. Köyler ve köyden küçük yerleşmelerin sayısının sahada oldukça fazla olmasının temel sebebi, topografyanın bu tarz yaşamı desteklemesidir. Farklı fizyonomi, yapı ve dokudaki köylere, mezralara, komlara, bağ evlerine ve diğer kırsal yerleşmelere sahanın hemen her bölümünde rastlamak mümkündür. Doğal çevreII şartlarına bağlı ve kırsal ekonomik faaliyetlere göre fonksiyonelleşmiş yerleşim birimleri ve meskenler yerleşme coğrafyası açısından oldukça güzel örnekler oluşturur. Gölbaşı Şehri'nin topografik engellerden dolayı dar bir sahaya yayılması, bununla beraber hızlı artan nüfus, dikey yapılaşmaya zemin hazırlamaktadır. DAF üzerinde I. derece deprem bölgesi olan Gölbaşı için uygun bir imar şekli değildir. 1990 'a kadar hızla artan Gölbaşı nüfusuna, iktisadi gelişmenin ayak uyduramaması nedeni ile 1990 'dan sonra nüfustaki artış durmuştur. Fakat buna rağmen, Gölbaşı, hava kirliliği, çevre kirliliği, çarpık kentleşme vb. gibi kentsel sorunlar ile karşı karşıya kalmıştır. Gölbaşı 'nm gelecekte hızlı ve sağlıklı gelişmesi için sanayi yatırımlarına hız verilmeli ve şehrin Adıyaman yönüne doğru yatay gelişmesi sağlanmalıdır. Böylece gelecekte Gölbaşı nüfusu için uygun bir istihdam sahası meydana gelecek ve optimum nüfus yapısının oluşması sağlanacaktır. Şehrin Adıyaman yönünde ve yatay olarak gelişmesi ile depremsellik riski azalacak ve şehrin sağlıklı gelişimine uygun zemin hazırlanmış olacaktır. Anahtar Kelimeler: Coğrafya, Beşeri Coğrafya, Şehir, Göç, Ulaşım, GAP, Adıyaman, Gölbaşı, Mezra, Oba, Bağ evi