Görünürde ilişkisiz regresyon modellerine dayalı kalıntılarla genişletilmiş Fourier fonksiyonlu panel birim kök testi

Zaman serisi ve panel veri literatüründe durağanlık sınamaları önemli yer tutmaktadır. Çünkü durağan olmayan serilerle yapılacak ekonometrik analizler sahte regresyon sorununa sebep olabilmektedir. Bu bağlamda geliştirilen durağanlık sınamaları birim kök testleri ile sistematik hale getirilmiştir. Zaman serilerinde uzun dönemler boyunca farklı sebeplerden dolayı iniş çıkışlar yaşanabilmektedir. Doğal afetler, savaşlar, ekonomide yaşanan krizler, politika değişiklikleri bu sebeplerden bazılarıdır. Bu sebeplerle seride meydana gelen iniş çıkışlar yapısal değişim veya kırılma olarak isimlendirilir. Sözü geçen bu yapısal değişimler serilerin ortalamasında olabileceği gibi trendinde de meydana gelebilir. Serinin ortalama veya trendinde meydana gelen kırılmaların birim kök testlerinde göz ardı edilmesi eğimli sonuçlar elde etmemize neden olabilir. Yapısal değişim içeren serilere uygulanan klasik birim kök testleri geçerliliğini yitirecektir. Bu çalışma da Breuer vd. (2001,2002) tarafından önerilen ikinci nesil birim kök testlerinden biri olan görünürde ilişkisiz regresyon modellerine (Seemingly Unrelated Regression- SUR) dayanan SURADF birim kök testinin yapısal değişimleri dikkate alan yapıya nasıl genişletildiği gösterilmiştir. Chang (2012) tarafından, SURADF birim kök testinde yapısal değişimlerin dikkate alınabilmesi için fourier fonksiyonları eklenmiştir. Yapısal değişimlerin fourier fonksiyonları ile dikkate alınmasının yanı sıra hataların normal dağılmama bilgiside modele eklenerek daha güçlü test sonuçları veren panel birim kök testi geliştirilmiştir. Yapısal değişimlerin sayısının, konumunun ve yapısının bilinmediği durumlarda değişimleri doğru şekilde yakalayabilen Fourier fonksiyonları kullanılarak, deterministik bileşenin modellenmesinde, Enders ve Lee (2012) tarafından önerilen süreç takip edilmiştir. Fourier fonksiyonları sayesinde yumuşak geçişli yapısal değişimler daha doğru şekilde saptanabilmektedir. Ayrıca hataların normal dağılmama bilgisi, Im ve Schmidt (2008) tarafından yapılan birim kök testi çalışmasında, modele dahil edilerek daha güçlü birim kök testi sonuçları elde edilmiştir. Bu çalışmada Im ve Schmidt (2008) tarafından önerilen normal dağılmayan hatalar durumunda daha güçlü tahminciler olan RALS tahmincileri fourier fonksiyonlu SURADF yapısına dahil edilerek birim kök testinin gücü artırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Birim Kök, Panel Veri, SURADF, Fourier, RALS.